نقشه عهدنامه ترکمانچای

‫۱۸۸ سال از امضای قرارداد ترکمانچای گذشت

رشت رویایی- ۲۱ فوریه ۲۰۱۶ دقیقاً ۱۸۸ سال از عقد معاهده ترکمانچای گذشت. به تاریخ خورشیدی البته معادل اول اسفند ۱۲۰۶ می‌شود. هر چهار سال یک بار بین سال هجری خورشیدی و سال میلادی خورشیدی یک روز فاصله می‌افتد و به این خاطر ۲۱ فوریه معادل دوم اسفند است.

در این قرارداد روس‌ها در برابر انبوهی از منفعت‌های مادی و معنوی که به دست آوردند، تنها یک امتیاز دادند. ولیعهدی عباس‌میرزا و رساندن او به تخت سلطنت را تأیید کردند اما در عمل اتفاق نیفتاد چون او قبل از فتحعلی‌شاه درگذشت.

در دوران حکومت فتحعلی شاه دو دوره جنگ بین ایران و روسیه درگرفت که اولین مواجهه ایران با غرب در دنیای جدید به حساب می‌آید. اطلاق اصطلاح «غرب» به خاطر تعلق روسیه به دنیای مسیحی است. (البته ایران در جنگ با چالدران نیز با واقعیت‌های دنیای تازه آشنا شده بود اما عثمانی اگرچه رقیب ایران بود اما در اردوی غرب تلقی نمی‌شد.)

در هر دو جنگ ایران شکست خورد. پس از شکست دوم در ۲۱ فوریه ۱۸۲۸ میلادی (اول اسفند ۱۲۰۶ خورشیدی) عهدنامه‌ای بین ایران و روس در قریه ترکمانچای به امضا رسید که از قرارداد گلستان هم شوم‌تر بود. (در قرارداد گلستان، گرجستان و آبخازی و داغستان به روس‌ها واگذار شد.)

به موجب عهدنامه ترکمانچای ولایت‌های ایروان و نخجوان به روسیه واگذار و مرزهای تازه‌ای تعیین شد.

همچنین علاوه بر غرامتی که ایران پرداخت، حق کشتیرانی مجدداً در دریای خزر بار دیگر برای روس‌ها تأیید شد. به علاوه اتباع روسیه در ایران از مصونیت قضایی (کاپیتولاسیون) برخوردار شدند.

روس‌ها حتی در این قرارداد الزام سفیرشان به پوشیدن جوراب مخصوص قرمز رنگ (یا نوعی پاپوش قرمز رنگ) در حضور پادشاه ایران را که از زمان صفویه اعمال می‌شد، برداشتند.

روس‌ها در برابر انبوهی از منفعت‌های مادی و معنوی که به دست آوردند، یک امتیاز دادند: ولیعهدی عباس‌میرزا و رساندن او به تخت سلطنت را تأیید کردند که در عمل اتفاق نیفتاد!

با این که همواره از قرارداد ترکمانچای با صفت «ننگین» یاد می‌شود اما در سال‌های اخیر برخی از کارشناسان از منظری واقع‌بینانه‌تر تحلیل می‌کنند و دو نکته را به یاد می‌آورند: یکی تفاوت قدرت نظامی یک امپراتوری در عصر مدرن و کشوری که هنوز پا به روزگار مدرن نگذاشته بود و دیگری این که یکی از امضاکنندگان قرارداد، عباس میرزاست که از چهره‌های شهره به خدمت و وطن‌دوستی است و نشان می‌دهد انگار چاره دیگری جز پذیرش نبوده و خدا را باید شکر کرد که روس‌ها بیشتر پیش روی نکردند! یا نوبت بعد و پس از قتل گریبایدف همه خاک ایران را به توبره نکشیدند!»

نظرات

اولین دیدگاه این مطلب را ثبت کنید

آگاه‌سازی از
680

wpDiscuz