چرا کلان‌شهرهای دنیا ترافیک و آلودگی ندارند؟

بهاران آزادی: کافی است یک روز از خانه خارج شوید و قصد کنید بدون استفاده از ماشین شخصی از جایی به جای دیگر بروید؛ نخستین دغدغه‌تان در این میان، بیش از همه پیدا کردن وسیله نقلیه‌ای است تا بتوانید بدون دردسر خود را به مقصد موردنظرتان برسانید. اما وسیله نقلیه مناسب باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد؟

londonA6

به اعتقاد من سرعت نخستین مولفه است. آن هم در این روزها که ترافیک‌های سرسام‌آور به هر کوچه و پس کوچه‌ای راه یافته و آن چه که اهمیت دارد، پیدا کردن وسیله‌ای است که بدون اتلاف وقت من را به مقصدم برساند؛ اصلا مگر همین سرعت نبود که اسحاق نیوتن را بر آن داشت تا نظریه نخستین وسیله نقلیه موتوری را ارائه دهد یا نیکلاس جوزف کاگنوت را در سال ۱۷۶۹ به این فکر واداشت که نخستین وسیله نقلیه جاده ای را اختراع کند؟ جان کلام این که حمل و نقل از جمله مشغله‌های مهم در زندگی انسان به شمار می‌آمد.

بگذارید به سوال اول برگردیم؛ مولفه یک وسیله حمل و نقل عمومی مناسب چیست؟ برخی از مردم همانند من بر این باورند که وسیله نقلیه باید سریع اما در عین حال ایمن باشد؛ شاید وسیله‌ای مانند اتوبوس‌های تندرو یا تاکسی. گروهی دیگر اما هزینه را ارجح می‌دانند. به عبارتی وسیله نقلیه باید مقرون به صرفه باشد، مثل مترو.

این جاست که باید سخن دوستداران طبیعت را نیز شنید؛ وسیله‌ای که مصرف سوخت‌های فسیلی را به حداقل برساند. برای این افراد احتمالا اتوبوس‌های برقی و تراموا گزینه مناسبی است. البته واضح و مبرهن است که حمل و نقل آن هم از نوع عمومی، ارتباط نزدیکی با فرایند جهانی شدن دارد؛ از گسترده شدن فناوری گرفته تا رویای انسان‌ها برای کشف ناشناخته ها و گشت و گذار در دنیا.

گاهی این سوال نیز مطرح می‌شود که پیشرفت تکنولوژی تا چه اندازه توانسته به بهبود وسایل حمل و نقل عمومی از یک طرف و معضل آلودگی هوا از طرف دیگر کمک کند؟

با نگاهی به تاریخچه صنعت حمل و نقل در جهان به سهولت می‌توان دریافت که در کشورهای توسعه نیافته یا در حال توسعه، پیشرفت تکنولوژی تا به امروز نتوانسته گام موثری در جهت کاهش آلودگی های هوا و صوت بردارد؛ چرا که فناوری همواره در اختیار ساخت موتورهای بزرگ‌تر برای ماشین‌ها و اتوبوس‌ها قرار گرفته اما در کشورهای توسعه یافته شرایط متفاوت است؛ پیشرفت تکنولوژی در این کشورها به استفاده کمتر از سوخت های فسیلی و جایگزین کردن قدرت برق معنا شده است؛ ساخت قطارهای سریع السیر، اتوبوس های برقی و تراموا دال بر این مدعاست.

امروز اما ناقوس‌ها به صدا درآمده‌اند؛ آلودگی افزایش یافته و چاره‌ای نیست جز توسعه حمل و نقل عمومی. اگر بخواهیم به این مقوله از دید اقتصادی نیز نگاهی بیندازیم، در‌می‌یابیم که استفاده از وسایل نقلیه شخصی علاوه بر این که معضل ترافیک را تشدید می‌کنند، هزینه های بسیاری را نیز به بدنه جامعه تحمیل خواهدکرد؛ از هزینه برای پلاک کردن ماشین گرفته تا قیمت بنزین و حتی هزینه هایی بس سنگین و جبران نشدنی زیست محیطی.

در مطلبی که پیش رو دارید تلاش کرده‌ایم با بررسی تعدادی از کلان شهرهای توسعه یافته برای حل معضلاتی چون ترافیک و آلودگی چه تدابیری اندیشیده‌اند.

3

دوچرخه‌ها جای اتوبوس‌ها را می‌گیرند

کیفیت زندگی؛ همان شعار کلیدی است که مدیران حوزه شهری در اروپا را بر آن داشته تا شبکه حمل و نقل را پیشرفته و زیرساخت‌های مربوط به آن را مهیا کنند؛ به این دلیل که یکی از شاخصه‌های شهرهای توسعه یافته اروپایی و از عوامل مهم اقتصاد، صنعت حمل و نقل است؛ سیستم‌های هماهنگ و البته توأم با هم از خودروهای شخصی، اتوبوس معمولی و برقی گرفته تا تاکسی، تراموا، مترو و دوچرخه.

سیستم حمل و نقل هوشمند در سال‌های اخیر در اروپا نقشی حیاتی را برای ایمنی و جلوگیری از بروز ترافیک‌های روزافزون ایفا کرده است؛ آنها می‌توانند با استفاده از فناوری‌های مختلف اطلاعات و ارتباطات، ایاب و ذهاب را امن‌تر، کارآمدتر و پایدارتر کنند.

از سویی دیگر برخلاف آن چه در آسیا شاهد هستیم؛ سیستم حمل و نقل شهری در این کشورها وابسته به حمل و نقل زمینی نیست و مونوریل و تراموا در این سال‌ها رواج بسیاری یافته است. اما این روزها کشورهای مختلف در اروپا در تلاش هستند تا روش‌هایی را جایگزین استفاده از اتومبیل‌های شخصی کنند، سیستم‌های حمل و نقل عمومی، دوچرخه سواری یا حتی پیاده روی از جمله این اقدامات است.

کشورهای اروپایی مانند هلند، دانمارک، ایتالیا و فرانسه در نهادینه ساختن فرهنگ استفاده از امکانات عمومی در اتحادیه اروپا رتبه نخست را دارا هستند. در اغلب کشورهای اروپایی، استفاده از دوچرخه از جایگاه بسیار مهمی در سفرهای درون شهری برخوردار شده است و معمولا در این کشورها سیستم‌های حمل و نقل ریلی، مناطق وسیعی از محدوده ترافیکی شهرها را تحت پوشش قرار می‌دهند.

آمستردام؛ شهر دوچرخه‌ها

آمستردام، شهری قرون وسطایی در غرب هلند و متشکل از ۱۵۰ ملیت است. در اواخر قرن هفدهم صنعتی شدن به معنای واقعی آن در پایتخت هلند شکل می‌گیرذ؛ آمستردام با شرکت هوایی KLM و قطارهای راحت و مقرون به صرفه، از جمله مراکز مهم حمل و نقل بین‌المللی در سطح جهان به شمار می‌آید.

شهرداری آمستردام هم مانند دیگر کشورهای اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا تا به امروز تلاش کرده تا برای رفاه حال شهروندانش و حتی توریست‌هایی که به این شهر سفر می‌کنند، پروژه‌های بسیاری را اجرا کند. از اتوبوس گرفته تا اتوبوس و تراموا. اما آن چه در حوزه حمل و نقل، آمستردام را از دیگر شهرهای اروپایی متمایز می‌کند، استفاده از دوچرخه در پایتخت هلند است تا جایی که این شهر با ۷۸۰ هزار نفر جمعیت و ۸۰۰ هزار دوچرخه معروف به شهری «بر دو چرخ» معروف است.

اما دوچرخه سواری آن هم در عصر تکنولوژی چگونه در آمستردام باب شده است؟ پیش از این نیز عنوان کردیم که دولت های حاکمه بر کشورهای توسعه یافت این روزها به دنبال راهی برای جایزگین کردن مترو و اتوبوس های تندرو هستند و دولت آمستردام این کار را به وسیله دوچرخه انجام داده است.

در این میان اراده مردم را نیز نمی‌توان نادیده گرفت؛ زمانی که تئاتر اروپا یا همان جنگ جهانی دوم به پایان رسید، مردم هلند تصمیم گرفتند تا با تکیه بر سرمایه های خود، زیرساخت‌های شهری را برای اجرایی کردن سیستم دوچرخه سواری فراهم کنند. خیابان‌های باریک و پرپریچ و خم که ارمغان قرن هفدهم است و ۴۰ متر مسیر دوچرخه سواری که در سرتاسر شهر گسترده شده، دیگر جای تردید نمی‌گذارد که این شهر برای دوچرخه سواری و لذت از زندگی سالم ساخته شده است.

اما چرا دوچرخه؟ داستان به سال‌ها پیش بر‌می‌گردد. نزدیک به ۴۰ سال پیش. سال ۱۹۷۰ سه هزار نفر در تصادفات جاده ای آمستردام جان خود را از دست دادند که از این تعداد ۴۵۰ نفر کودک بودند. مردم نیز برای جلوگیری از وقوع چنین حوادثی بر آن شده‌اند تا با دوچرخه امورات روزانه خود را بگذرانند؛ امروزه دوچرخه سواری در آمستردام به یک فرهنگ عمومی بدل شده است؛ از کودکان مدرسه‌ای تا پلیس‌هایی که به محل خدمت خود می‌ روند و والدینی که اثاثیه خانه یا حیوانات خانگی خود را جا به جا می‌کنند.

تا جایی که هر توریستی زمانی که به این شهر قدم می‌گذارد، از دیدن این همه دوچرخه و دوچرخه سوار حیرت زده می شود و برخی با دیدن شاهزاده ویلیام الکساندر و دیگر افراد خاندان سلطنتی حین دوچرخه سواری حتی تصور می‌کنند که شاید این مسئله مربوط به چیزی در ژنتیک مردم آن ناحیه باشد. غافل از این که حرکت در راستای استفاده از دوچرخه به جای اتومبیل و دیگر وسایلی که غلظت آلاینده‌ها در هوا را بیشتر می‌کند، تنها براساس اراده مردم برای سلامت نسل‌های بعدی است.

bus

اتوبوس‌های دوطبقه لندن جای خود را به دوچرخه می‌دهند

سیستم حمل و نقل در لندن بر پایه تونل‌ها می‌چرخد؛ منظور آن تونل‌هایی نیست که در دل کوه‌ها و برای عبور و مرور کنده می‌شوند؛ بلکه در لندن حمل و نقل عمومی سراسر زیرزمینی است و ۱۲ خط مترو به شما کمک می‌کند تا بتوانید به تمامی نقاط شهر سفر کنید که به این خطوط مترو، تونل می‌گویند.

اگرچه راه آهن متروپلیتن لندن، از سال ساخته شده اما این شهر تا چندی پیش از جمله آلوده ترین پایتخت‌ها در دنیا بوده است. اکنون این سوال مطرح است که امروزه شهرداری لندن چگونه توانسته با این معضل مقابله کند؟ تا جایی که در عرض یک دهه، لندن یکی از بزرگ‌ترین شبکه‌های حمل و نقل شهری در جهان را از آن خود کرده است.

مترو لندن که یکی از سه مترو بزرگ جهان است؛ در سال‌های گذشته به بخشی اصلی از زندگی مردم بدل شده و بهترین وسیله نقلیه برای سفر به مرکز شهر است، ۴۰۸ کیلومتر خط راه آهن و ۲۷۵ ایستگاه مترو دال بر این مدعاست که لندن دارای طولانی‌ترین خطوط حمل و نقل در دنیاست. جا به جایی بیش از سه میلیون نفر در روز و یک میلیارد سفر در سال، مترو پایتخت بریتانیا را به یکی از ایمن‌ترین وسایل حمل و نقل تبدیل کرده است. از سال ۱۹۸۰ نخستین خط برقی لندن شروع به کار کرد و این خود اقدامی بزرگ در جهت رفع آلودگی بود.

نمی‌شود از صنعت حمل و نقل در لندن سخن بگوییم و نامی از اتوبوس‌های قرمز معروف آن نبریم؛ روت مستر که دیگر نمادی از فرهنگ و پیشینه شهر لندن شده است، پس از ۵۰ سال یکه تازی در خیابان‌های این شهر سال ۲۰۰۵ به دستور بوریس جانسون، شهردار لندن، جمع آوری شد تا اتوبوس های جدید بر پایه طراحی «روت مسترها» جایگزین آن شوند.

با پیشرفت تکنولوژی، بریتانیایی‌ها بر آن شدند تا اتوبوس‌های جدیدی با ویژگی‌های خاص دنیای امروز تولید کنند؛ سوار شدن آسان و سریع، امکان دسترسی مناسب برای معلولان و سوخت سازگار با محیط زیست و به اصطلاح سبز همان ویژگی‌هایی بود که باعث شد تا «روت مسترهای» قدیمی که تا سال ۱۹۶۸ ساخته می‌شد، از رده خارج شوند و جای خود را به اتوبوس‌های آلمانی یک طبقه درازی دهد که از وسط به دو قسمت تقسیم می شدند.
برخی بر این باورند که هزینه جا به جایی این اتوبوس ها بسیار بالاست، به همین دلیل پیش بینی می‌شود که در سال های نه چندان دور این اتوبوس‌ها به طور کامل منسوخ و جای خود را به قطارهای مترو دهند.

با رویکرد اخیر برخی از کشورهای اروپایی مبنی بر استفاده از دوچرخه به جای اتوبوس و مترو، دولت لندن نیز در تلاش است تا این فرهنگ را در میان مردم خود نهادینه کند.

1016167790

مسکو، مامن نخستین مترو جهان

حمل و نقل در مسکو، پایتخت روسیه هم راحت است و هم ارزان؛ تفاوتی نمی‌کند که با تاکسی، اتوبوس یا مترو سفر می‌کنید. در هر صورت استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی در مسکو مقرون به صرفه‌تر از استفاده از ماشین شخصی است. عمر مترو در مسکو بیش از هر کشور دیگری است و به ۱۰۰ سال پیش بازمی‌گردد؛ آن زمان که شاید هیچ کشور اروپایی یا آسیایی و آمریکایی به فکر تامین زیرساخت ها و ساختن قطار سریع السیر زیرزمینی نبود. مترو مسکو دارای عمیق‌ترین سیستم زیرزمینی و طولانی‌ترین پله برقی در جهان است.

آن چه در استفاده از قطارهای سریع السیر حائز اهمیت است؛ می‌تواند این مسئله باشد که مسافران برای تغییر خط و مسیر خود لازم نیست هزینه اضافه پرداخت کنند. اتوبوس‌ها اگرچه پیش از مترو حتی پیش از انقلاب روسیه در این کشور راه اندازی شدند، اما مقبول‌ترین وسیله نقلیه برای روس ها بعد از مترو به حساب می‌آید.

اما روسیه نه تنها از لحاظ ساخت نخستین مترو که به دلیل داشتن نخستین اتوبوس‌های برقی نیز در جهان ارتباطات سرآمد است. اتوبوس‌های برقی مسکو، دوست‌دار طبیعت هستند و هیچ گونه آلودگی هوا یا صدا را به دنبال ندارند، اما نسبت به اتوبوس‌های معمولی نیز کمتر ایمن هستند؛ چرا که در صورت عمل نکردن سیستم توقف به راحتی با دیگر ماشین‌ها تصاف می‌کنند.

درست است که مسکو همواره در خصوص ساخت و راه اندازی بهترین‌های حمل و نقل پیشتاز بوده است، اما هنوز هم در برخی از نواحی این شهر مردم از مینی‌بوس‌هایی با نام Marshrutka استفاده می‌کنند که بسیار سریع است و همانند اتوبوس یا مترو نیازی نیست حتما به ایستگاه خاصی سفر کنید، تنها نیاز است مانند وقتی که تاکسی صدا می‌کنید، دست خود را برای راننده مینی بوس های تندرو بلند کرده و تکان دهید.

مجله مهرگان نو

نظرات

اولین دیدگاه این مطلب را ثبت کنید

آگاه‌سازی از
680

wpDiscuz