پیاده‌راه میدان شهرداری

گزارش مردمی رشت رویایی از میزان رضایت‌مندی عمومی در مورد پیاده‌راه‌
پس از سال‌‌ها چهره رشت دستخوش تغییر شد

رشت رویایی، محمد غلامی‌پور- متاسفانه در ایران زاویه برخورد با توسعه شهری، زاویه‌ای کلاسیک است که بیشتر بر توسعه کالبدی و بحث عمران شهری معطوف می‌شود. ظهور شیوه شهرسازی مدرن در شهرهای ما در جوار بافت های تاریخی،  فضای جدیدی از شهرها را به وجود آورد؛ فضایی به نام خیابان که با گسترش شهرها تعریض شد و شکل و مفهوم نادرستی از آن در ساختار شهرها اخلال ایجاد کرد و باعث بروز تناقض‌های مفهومی، بصری و ادراکی را فراهم کرد و همچنین عنصر هویت مندی و خاطره سازی بافت های تاریخی را کمرنگ کرد. خیابان شهرداری رشت نیز یکی از این امکان تاریخی بود که در هجوم وحشی مدرنیسم و توسعه شهرهای ایران جان سالم به در نبرد و با وجود توان و پتانسیل بالا و وجود بناهای تاریخی بسیار عرصه ای برای تسلط ماشین ها و تبعات ناشی از آن شد.

بدون شک خیابان شهرداری رشت یکی از آزاردهنده ترین نقاط رشت محسوب می‌شد که در میان ترافیک و صدای بوق و دود و فضای پر از تشنج و سرعت جایی برای ادراک محیطی، تعامل و سلامت اجتماعی و کیفیت زیست محیطی باقی نمی‌ماند. بنابراین شهرداری رشت نیز به تاسی از اکثر شهرهای توسعه یافته دنیا‌ به احداث پیاده راه در ناحیه مرکزی شهراقدام کرد. در سیاست‌های مدیریت شهری رشت ضرورت رویکرد مجدد به حرکت پیاده به عنوان سالم‌ترین روش حمل و نقل شهری مورد توجه قرار گرفته و سرلوحه برنامه‌های کاری‌شان قرار دارد، سیاستی که نقطه آغازش پیاده‌راه‌سازی میدان شهرداری رشت است و به تدریج در جهت توسعه انسانی و حفظ و حراست از بافت تاریخی و تبدیل آنها به جاذبه‌های گردشگری ادامه خواهد داشت.

‌تغییر نباید با ضرر یک عده همراه باشد
اما پروژه پیاده راه همچون دیگر تغییرات عمده در رشت، خالی از حاشیه نبود و بستن خیابان‌ها به روی وسائل نقلیه باعث نشد از سر و صداهای میدان شهرداری کاسته شود. بسیاری در خصوص اجرای این طرح انگشت اتهام را به سمت شهرداری گرفتند و از بی‌توجهی به مردم و ذی‌مدخلان این طرح انتقاد کردند. برخی از کارشناسان نیز این طرح را فاقد پیوست اجتماعی دانستند و از تبعات ناشی از آن در آینده خبر دادند. بسیاری عدم وجود نگاه علمی و مطالعاتی را در این مورد مطرح کردند و نظرسنجی‌هایی را که از سوی مشاوران طرح از مردم و کاسبان محلی جمع‌آوری شد تنها به یک حرکت فرمالیته و پوپولیستی نسبت دادند. این طرح از یک سو طیف وسیع موافقان و از سوی دیگر طیف وسیع مخالفان را به همراه داشت. اما آنچه در این مناقشه بیشتر از همه شنیده می‌شد تضاد این طرح با روح مشارکت جمعی و تبعات اقتصادی حاصل از این طرح برای بازاریان بود. اما سوالی که در اینجا مطرح می‌شود این است که این مردم یا به شکل درست‌تر ذی‌مدخلان طرح چه کسانی هستند و اینکه نظر آنها نسبت به اجرای این طرح چیست و چه تاثیراتی بر زندگی و شرایط اقتصادی آنها گذاشته است؟

یکی از کسبه خیابان خیابان علم الهدی که مغازه بزازی دارد، در خصوص اجرای طرح پیاده‌راه در بافت مرکزی رشت می‌گوید: «در زمان اجرای این طرح که ۳ ماه به طول انجامید، کسبه این خیابان دچار ضرر شدند و تاثیر مستقیمی روی شرایط داد و ستدشان داشت. اما پس از بهره‌برداری این طرح شاهد رونق بازار شدیم و اکنون می‌شود گفت شرایط اقتصادی نسبت به گذشته بهتر شده است، به این دلیل که پاخور این خیابان بیشتر شده و حجم تردد پیاده این خیابان افزایش یافته است ».

وی با تاکید بر رضایت از اجرای این طرح می افزاید: «احداث پیاده‌راه‌ها یکی از پروژه‌های شهرداری در سالیان اخیر بود که تاثیر بسزایی ‌در عمران و آبادانی رشت گذاشت و پس از سال‌ها چهره شهر را دچار تغییرات مثبت کرد. به هر حال مردم باید به این وضعیت عادت کنند و‌ رو به پیاده‌روی آورند تا کمی از تبعات ترافیک و آلودگی‌های صوتی و زیست محیطی کاسته شده و سطح سلامت اجتماعی افزایش یابد».

محمد، بوتیک‌دار جوان خیابان امام خمینی سطح رضایتمندی کسبه این خیابان را مثبت ارزیابی نمی‌کند و می‌گوید: «در گذشته این خیابان محل تردد وسائل نقلیه بود و مردم برای خرید می‌توانستند به راحتی از وسائل نقلیه خود استفاده کنند. اما اکنون بسیاری از کسبه این خیابان معتقدند که شرایط اقتصادی و خرید و فروش این منطقه با جلوگیری از تردد ماشین‌ها تحت شعاع قرار خواهد گرفت. اما به نظر بنده اگر شهرداری بتواند فضایی را در نزدیکی پیاده‌راه ها برای پارکینگ پیش بینی کند و طوری باشد که مردم به آسانی قادر باشند از وسیله شخصی خود استفاده کنند، خیلی بهتر می شود. ولی در حال حاضر مردمی که در خیابان امام کار دارند، مجبورند ماشین خود را در کوچه پس کوچه‌های حاجی آباد پارک کنند. ولی افراد بومی که نسبت به خیابان های اطراف و کوچه‌های شهر شناخت ندارند با مشکل مواجه هستند».

او در خصوص حفظ هویت و ارتقای سطح زیبایی بصری رشت معتقد است:«حالا رشت صفت کلانشهر به خود گرفته است و هر شهری که تبدیل به کلانشهر می شود به ناچار باید دستخوش تغییر شود و این تغییرات برای حفظ سلامت روانی جامعه و رفع مشکلات و معضلات ناشی از افزایش جمعیت لازم است. به هر حال من با این تغییرات مخالف نیستم و معتقدم با این کار می‌شود هویت و تاریخ شهر رشت را حفظ کرد و از پتانسیل موجود بناهای تاریخی آن بهره‌مند شد؛ اما نباید به شکلی باشد که بخشی از جامعه متضرر شود».

شهر شب‌های زنده‌، تاریک است
با بررسی مولفه‌های تاثیر‌گذار فضاهای عمومی شهری و کیفیت فضای پیاده‌راه‌ها می‌توان به سرزندگی و سلامت روانی‌، فعالیت‌پذیری، تنوع، نفوذپذیری و تعامل اجتماعی اشاره کرد. به کار بردن نمادهای شهری که می‌تواند از تاریخ و فرهنگ و ارزش های بافت الهام گرفته شود‌، در هویت‌مند‌سازی و تنوع‌بخشی و روح بخشیدن به محیط اهمیت بسیاری دارد.

از دیگر مولفه های سرزندگی پیاده راه‌ها‌، ایجاد کاربری‌های متنوع است که می‌تواند بستر مناسبی برای استقرار کاربری های گوناگون مثل کاربری‌های خدماتی، کاربری اوقات فراغت، مبلمان شهری، روشنایی، بازی و سرگرمی، فرهنگی و … باشد که  تداوم حضور شهروند را در پی دارد. این‌گونه نمادسازی‌ها عامل موثری در تبدیل یک مکان به جاذبه‌ای توریستی و پایداری گردشگر محسوب می‌شود.

به عنوان نمونه می‌توان به خیابان شانزلیزه فرانسه اشاره کرد که در ابتدا سهم بسیاری در تسلط خیابان بود اما به تدریج پیاده‌روها تعریض شدند و از عرض خیابان‌ها کاسته شد تا اینکه امروزه به یکی از جاذبه های توریستی دنیا تبدیل شده است. یا یکی دیگر از نمونه‌های مشابه با رشت می توان به پیاده‌راه سازی در شهر هانوفر آلمان اشاره کرد که در ابتدا مغازه‌دارهای مرکز هانوفر مخالف این طرح بودند، چون در ذهن‌شان جا افتاده بود که راننده‌ها مشتری‌های بالقوه آنها هستند و اگر سواره حذف شود، دیگر مشتری نخواهند داشت. ولی بعد از مدتی، در عمل دیدند که اوضاع درست برعکس تفکر آنها شد و اینگونه مردم از همه جای شهر و حتی شهرهای دیگر آمدند و در پیاده‌راه‌ها گردش کردند ‌و عملاً فروش کسبه بالاتر رفت و به جایی رسید که بعد از پنج شش سال خود مغازه‌داران که در ابتدا مخالفین این موضوع بودند، اتحادیه هایی تشکیل دادند که علاوه بر طرفداری از پیاده‌راه‌سازی، شروع کردند به فشار آوردن به شهرداری برای ساختن پیاده‌راه در مسیر مغازه آن‌ها. جنبش پیاده‌راه سازی آرام آرام شروع شد و نه تنها نیاز اجتماعی شهروندان را برآورده ساخت، بلکه آدمها را نیز تغییر داد و آنها را اجتماعی‌تر کرد.

یکی از شهروندان رشتی که دانشجوی معماری است، در خصوص تاثیرات گردشگری پیاده‌راه شهرداری معتقد است: «صرف اینکه آسفالت خیابان را با پالت تعویض کنیم و چهارتا نیمکت بگذاریم، نمی‌تواند تاثیرپذیری در پی داشته باشد. این هدف نیازمند مطالعه دقیق، بررسی جوانب گوناگون و تمهیدات فرهنگی و هنری بسیاری است. ما نمونه‌های ناموفق پیاده‌راه در کشورمان کم نداشتیم. به عنوان نمونه می‌شود به خیابان ۱۵ خرداد تهران اشاره کرد که به مراتب خیلی عریض‌تر و وسیع‌تر از شهرداری رشت بود. استقبال مردم در ابتدای امر بسیار خوب بود اما الان اگر مراجعه کنید خواهید دید که نتوانسته آن سطح اثرگذاری مورد نظر را داشته باشد. نه تنها هویت فرهنگی خود را از دست داده، بلکه بیشتر شبیه به بازار شده است.»

وی با تاکید بر ایجاد جاذبه های توریستی ،اشاره می کند:شهرداری زحمت بسیاری در این خصوص کشیده و چهره شهر پس از سالها تغییر کرده است.اما اگر می خواهیم این مکان به یک منطقه توریستی و هویتمند رشت بدل شود،باید به نکات ریز و درشت بسیاری توجه شود.به عنوان نمونه معضل سد معبر است که از منظر یک توریست خارجی قابل قبول نیست و تا وقتی سیمای شهری ما در گرو آلودگی های بصری و مشکلات سد معبر است ،نمی توان انتظار جذب توریست خارجی داشت.البته تا وقتی که یک مکان ویژه برای این دست فروش ها پیش بینی نشود ،جمع آوری آنها درست نیست.به نظر من درست است که پیاده راه سازی و تغییرات خوب است اما ما باید در تمام زمینه‌ها همگام باهم گام برداریم؛زیرا این حوزه ها به یکدیگر مرتبت هستند و به طور مثال اگر در جهت اشتغال‌زایی دست‌فروشان و ساماندهی آنها تمهیداتی پیش بینی نشود، بدون شک اجرای چنین طرح‌های عمرانی مثل پیاده‌راه‌سازی نیز تحت الشعاع قرار خواهد گرفت».

علی آقا از دیگر کسبه‌های خیابان امام خمینی با اشاره نادیده گرفتن پیامدهای اقتصادی این طرح، می‌گوید: شرایط اقتصادی کسبه این منطقه به دلیل عدم تردد وسائل نقلیه ضعیف شده است.ما یا مشکلات زیادی مواجه هستیم. به طور مثال پیش از این وقتی برای مغازه بار می‌رسید، ماشین در جلوی مغازه پارک می‌کرد و بارگیری همین جا انجام می شد؛ اما حالا باید دو خیابان آن طرف‌تر پارک کند تا بار را سوار گاری دستی کنیم و به مغازه بیاوریم. برخی معتقدند در آینده با بهره‌برداری این پروژه وضعیت بهتر می‌شود اما من نسبت به این مسئله خوش‌بین نیستم زیرا درست است که پاخور این خیابان بیشتر شده است اما اکثر مردم برای تفریح و اوقات فراغت به اینجا می‌آیند نه خرید. این تغییرات بسیار خوب و مثبت است و از لحاظ گردشگری تاثیر بسزایی دارد اما ای‌ کاش ملزومات اقتصادی این طرح نیز مورد توجه قرار می‌گرفت؛ بخصوص اینکه حالا فضای بیشتری برای فعالیت دست‌فروش‌ها ایجاد شده است».

فروشنده روسری‌فروشی خیابان امام در پاسخ به این سوال که اجرای پیاده‌راه چه تاثیری در شرایط فروشش داشته است، می گوید: «شاید برخی از کسبه نسبت به این طرح انتقاد کنند و معتقد باشند فروش‌شان تحت تاثیر قرار گرفته است، اما تاثیر این طرح به شخصه برای بنده نه تنها بد نبود، بلکه تا حدودی نسبت به گذشته‌ بازار هم رونق پیدا کرد. در گذشته حجم زیادی از ترددها با ماشین صورت می‌گرفت، اما اکنون جمعیت بسیاری از جلوی مغازه‌‌ها عبور می‌کنند و همین امر بر تعداد مشتری‌های عبوری می‌افزاید».

وی در خصوص طراحی پیاده‌راه می‌افزاید: «به نظر بنده با بهره‌برداری این طرح چه از لحاظ گردشگری چه از لحاظ اقتصادی بافت مرکزی شهر رونق  خواهد گرفت. اما انتقاد بنده نسبت به طراحی و روشنایی این مکان است. رشت به شهر شب‌های زنده معروف است، اما متاسفانه در طراحی روشنایی و نورپردازی این مکان توجه کافی و سلیقه وافی خرج نشده است. در حال حاضر این منطقه با نور مغازه‌ها روشن است و زمانی که مغازه‌ها تعطیل می‌شوند به طور کل این خیابان در خاموشی فرو می‌رود.»

پیاده‌راه شهرداری یادآور رشت قدیم
پتانسیل و سطح تاثیرگذاری پیاده‌راه را می‌توان از دو بعد بررسی کرد، یک بعد عملکردی است و بعد دیگر زیبایی‌شناسی. و در کنار آن توسعه اجتماعی، افزایش تعامل و ارتباطات شهروندان بالا می‌رود. فضاهای باز شهری که نمودی از بعد اجتماعی است از لحاظ ارتقای سطح بصری، پاکیزگی، سلامت زیست‌محیطی، سلامت روانی، امنیت و آسایش، تاثیر بسزایی به جا خواهد نهاد.همانطور که امروز جمعیت زیادی از شهروندان رشت را می‌بینیم که در پیاده‌راه سبزه‌میدان قدم می‌زنند، کودکانی که بازی می کنند، افراد مسنی که اوقات فراغت خود را در کنار یکدیگر می‌گذرانند.

عباس اقا که یک شهروند هفتاد ساله رشتی است، می گوید: «در رشت قدیم اینقدر ماشین وجود نداشت و مردم برای انجام امور روزمره خود به صورت پیاده تردد می‌کردند و همین امر در سلامت جسمی و روحی آنها نقش زیادی داشت. درست است که نیازهای امروز جامعه نسبت به آن زمان فرق کرده و چهره شهر نیز دچار تغییرات گسترده‌ای شده است، اما این پیاده راه ها برای ما قدیمی ها یادآور گذشته رشت است و بهتر می‌شد اگر در طراحی این محیط نسبت به آداب و رسوم مردم رشت از المان‌های هنری یا سنگفرش کردن زمین استفاده می‌شد. در کل من با این تغییرات بسیار موافق هستم و هر روز برای گذراندن اوقات فراغت به سبزه‌میدان می‌آیم تا دوستانم را ملاقات کنم».

دوست عباس آقا نیز با خوش‌بینی نسبت به این طرح معتقد است: رشت یک شهر شمالی محسوب می‌شود و باید ویژگی و خصوصیات یک شهر شمالی را داشته باشد. حالا که خیابان را تبدیل به پیاده‌راه کردند، خوب است که در ایجاد فضای سبز در این پیاده‌راه‌ها نیز توجه کنند. فضای موجود زمینه لازم برای ایجاد باغچه و فضای سبز و همچنین کاشت انواع گل ‌های رنگارنگ را دارد. این مکان می‌تواند نماد سرسبزی و طبیعت زیبای قدیم گیلان باشد و طبیعت دوستی و زندگی سالم را ترویج دهد.

نظرات

اولین دیدگاه این مطلب را ثبت کنید

آگاه‌سازی از
680

wpDiscuz