نقش ما در وضعیت نابسمان مدیریت پسماند استان چیست؟

پسماند

رشت رویایی- یکی از مشکلاتی که تمام شهرهای دنیا با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند، موضوع پسماند است. اما سهم کشور ما از این مشکل بیش از دیگر کشورهای دنیا است. موضوع پسماند در استان‌های ما به خصوص در گیلان به یک بحران خطرآفرین تبدیل شده؛ بحرانی که سهم عمده‌ای از آن مربوط به فرهنگ مصرف و تولید زباله خانوارها برمی‌گردد.

سرانه تولید پسماند رشت ۲ برابر استاندارد جهانی

سرانه تولید پسماند روزانه در کشورهای توسعه‌یافته جهان ۲۵۰ تا ۳۰۰ گرم است. اما جالب است بدانید سراوان که یکی از اصلی‌ترین مراکز دفن پسماند گیلان است، روزانه میزبان ۷۰۰ تن زباله است که ۴۰۰ تن از این مقدار مربوط به زباله ورودی شهر رشت و باقی مربوط به شهرهای اطراف است. اگر جمعیت شبانه رشت را ۷۰۰ هزار نفر حساب کنیم؛ هر فرد روزانه حدود ۶۰۰ گرم زباله تولید می‌کند که تقریباً دو برابر استاندارد جهانی است. به عبارتی هر فرد رشتی در ماه ۱۸ کیلوگرم تولید زباله دارد که آمار بسیار بالایی محسوب می‌شود.

بحث سراوان و وضع نابسمان دفن زباله از موضوعات داغ روز است که چندوقت اخیر سر و صدای زیادی را به همراه داشته است. مشکلات زیست‌محیطی و اوضاع بحرانی مردم سراوان باعث شد استاندار و نماینده ولی‌فقیه در استان به این موضوع ورود کنند و از شهرداری و دیگر دستگاه‌های ذی‌ربط خواستار توجه لازم بدون فوت وقت داشته باشند. اما شرایط بحرانی سراوان بهانه‌ای شد تا برخی از اعضای شورا و همچنین یک سری از مردم پیکان انتقاد را به سمت شهرداری بگیرند و ضعف عملکرد مدیریت شهری را بهانه کنند. اما به‌راستی در موضوع پسماند، میزان تقصیر شهرداری چقدر است؟ دستگاه‌های ذی‌ربط دیگر چه نقشی در به‌وجود آمدن این شرایط دارند؟ و از همه مهمتر مردم در این میان چه نقشی ایفا می‌کنند؟

امروزه کمتر کسی را می‌توان یافت که با عبارت «تفکیک از مبداء» آشنایی نداشته باشد. «تفکیک از مبداء» موضوعی است که به طرق مختلف به گوش ما خورده و کم و بیش درباره آن اطلاع داریم. همه ما می‌دانیم یکی از لازمه‌های مدیریت شهری در بحث مدیریت پسماند بحث «تفکیک از مبداء» است و لازم است که خانواده‌ها به این مسئله توجه کنند. اما آمارها نشان می‌دهد که بیش از ۸۰ درصد مردم این کار را انجام نمی‌دهند. بنابراین تولید زیاد زباله و عدم توجه به تفکیک از مبداء بخشی از مشکلات عمده ما در بحث مدیریت پسماند است. مشکلی که نیاز به فرهنگ‌سازی و آموزش صحیح دارد تا با ارتقای مشارکت شهروندان، بخشی از مشکلات پسماند شهرمان رفع شود. بنابراین باید پذیرفت که اگر سراوان امروز بیمار است، تک تک ما شهروندان بی‌تأثیر در سرنوشت آن نبودیم و نیستیم؛ و به عبارت دیگر مسئولیت و وظیفه خود را به درستی در مورد زباله انجام نداده‌ایم. موضوع این است که خیلی از ما، به این که هر روز چه حجم زباله وارد چرخه محیط زیست می‌کنیم فکر نمی‌کنیم. تصور ما این است که با گذاشتن کیسه‌زباله بیرون خانه رأس ساعت خاص، مسئولیتمان را انجام داده‌ایم و دیگر به ما ربطی ندارد که چه اتفاقی برای آن می‌افتد. چه‌قدر انرژی و هزینه صرف جمع‌آوری‌شان می‌شود و چه قدر به آلودگی‌های زیست‌محیطی اضافه می‌گردد و سهم ما در این‌میان چه قدر است؟

انواع پسماند را بشناسید

اما پیش از هر سخنی بهتر است ببینیم پسماند چیست؟ تفکیک از مبداء به چه چیز می‌گوید؟ اصلاً چرا باید تفکیک از مبداء انجام داد؟ تفکیک از مبداء چه فواید و مزایایی دارد؟ و مهمتر از همه اینکه چه چیز را باید تفکیک کرد و برای مدیریت زباله منزل شخصی باید چه‌کار کرد؟

پسماند همان زباله یا آشغال است؛ به عبارت دیگر مواد زائد جامدی گفته که غالباً از طریق به فعالیت‌های انسانی یا حتی حیوانی ایجاد می‌شود. به طور کلی پسماند به سه نوع تقسیم می‌شوند که عبارت‌اند از پسماند شهری، پسماند صنعتی و پسماند خطرناک. اما سهم عمده‌ای از پسماند مربوط به پسماند شهری است که بخش زیادی از آن مربوط به زباله‌های خانگی است. اما نیمی از این زباله‌ها تنها قابل بازیافت است. ۳۰ درصد میوه‌ها و سبزی‌ها قابل کمپوست شدن (کود) هستند. بسیاری از مواد به طور طبیعی تجزیه می‌شوند. به عبارت دیگر مواد زیست‌فروپاش به موادی گفته می‌شود که به خودی خود در طبیعت بازیافت می‌شوند. آشغال میوه‌ها، پوست تخم مرغ، نان خشک و غیره بخشی از زباله‌های تجزیه‌پذیر هستند. اما بسیاری از زباله‌ها تجزیه‌پذیر نیستند و سال‌ها در طبیعت باقی می‌مانند و اثرات مخرب زیست‌محیطی به همراه دارند. انواع فلزات، پلاستیک، چوب بخشی از این مواد هستند که روند تجزیه‌پذیریشان صدها سال طول می‌کشد و به مرور اتمسفر، زمین و آب را آلوده خواهند کرد.

ایستگاه تحویل زباله خشک

چرا باید به بازیافت اهمیت داد

اما بسیاری از این پسماندها را می‌توان بازیافت کرد. به عبارت دیگر برای ساخت محصولات نو به جای استفاده از منابع خام از همین زباله‌های دور ریختنی و مواد بازیافتی آنها استفاده کرد. استفاده از مواد دور ریختنی برای تولید و ساخت مجدد همان کالا یا کالای قابل استفاده دیگر مثل کاغذ تازه از کاغذهای باطله را بازیافت می‌گویند. اهمیت بازیافت را وقتی متوجه می‌شوید که بدانیم برای تولید یک تن کاغذ نیاز است ۱۵ درخت تنومند را قطع کنیم. اما اگر بتوانیم از کاغذ باطله برای ساخت دوباره کاغذ استفاده کنیم، ۹۰ درصد در مصرف و ۵۰ درصد انرژی سود برده‌ایم و در کنترل آلودگی هوا ۷۵ درصد موفقیت کسب کرده‌ایم.

اما بازیافت زباله چه مزایایی دارد؟ معمولاً برای بازیافت زباله‌ها سه فایده مهم برای محیط زیست بر شمرده می‌شود: در ابتدا ما می‌توانیم به کمک بازیافت زباله در مصرف منابع طبیعی صرفه‌جویی کنیم؛ زیرا به جای استفاده از مواد خام برای تولید محصولات نو، از مواد بازیافتی استفاده کرده‌ایم. از دیگر فوائد بازیافت می‌توان به صرفه‌جویی در مصرف انرژی اشاره کرد. برای مثال ساختن آلومینیوم از آلومینیوم بازیافت شده ۹۰ درصد انرژی کمتر از ساختن آن از سنگ معدن نیاز دارد. فایده سوم بازیافت این است که به فضای کمتری برای دفن زباله‌ها نیاز خواهیم داشت. اگر نتوانیم زباله‌های تولیدی را بازیافت کنیم، برای جلوگیری از آسیب به محیط زیست، ناچاریم روزانه حجم زیادی از زباله‌ها را دفن کنیم که این کار هزینه و انرژی زیادی را صرف می‌کند. بنابراین یکی از مزیت‌های بازیافت این است که حجم زباله‌های دفن کردنی کاهش پیدا خواهد کرد. در اینجاست که اهمیت تفکیک زباله و چرایی آن مشخص می‌شود.

برای سهولت در امر بازیافت چه کار کنیم؟

منشاء مواد بازیافتی یا به عبارتی بازیافتنی‌ها، بیشتر، منازل مسکونی و صنایع هستند. برای آسان‌تر کردن امر بازیافت، تفکیک زباله انجام می‌شود. تفکیک زباله به جداسازی زباله‌های خشک و تر گفته می‌شود. معمولاً دو نوع تفکیک زباله وجود دارد که نوع اول «تفکیک از مبداء» و نوع دوم «تفکیک در مقصد» است. تفکیک در مبدأ در خانه‌ها و فروشگاه‌ها از طریق سبدها و سطل‌های جداسازی مواد انجام می‌شود. ولی برای تفکیک در مقصد مکان ویژه‌ای به نام «مرکز بازیافت زباله» در نظر گرفته شده است. در مرکز بازیافت مواد زباله‌ای قابل بازیابی و غیر قابل بازیابی دسته‌بندی می‌شوند. اما برای تفکیک زباله‌های خشک و تر باید چه کار کرد و چه موادی را باید از هم تفکیک کرد؟

تفکیک زباله مبدا

تفکیک از مبداء را چگونه انجام دهیم؟

اولین گام برای بازیافت زباله‌ها این است که مواد قابل تجزیه مثل پسمانده‌های آشپزخانه و مواد غذایی را از سایر زباله‌ها جدا کنیم و تلاش کنیم تنها پسماند تر را در کیسه زباله ریخته و سر ساعت مشخص بیرون خانه بگذاریم. کیسه‌های زباله از مواد تجزیه‌ناپذیری محسوب می‌شوند که خود تأثیر مخربی روی محیط زیست دارند بنابراین باید دقت کرد تا حد امکان از آنها استفاده نشود و همانطور که اشاره شد تنها برای جمع‌آوری زباله‌های تر سراغ آنها برویم. زباله‌های تر یا همان پسماندهای تجزیه‌پذیر موادی هستند که می‌توانند به نوعی کود به نام کمپوست تبدیل می‌شوند و برای اصلاح خاک و جبران مواد غذایی از دست رفته مورد استفاده قرار گیرند.

گام بعدی اما جداسازی زباله خشک است. باید مواد قابل بازیافت را مثل شیشه، کاغذ، پلاستیک و انواع فلزات از بهترین مواد برای بازیافت هستند، از زباله‌ها جدا کنیم. زباله‌های خشک به چند دسته تقسیم می‌شوند و بهتر است برای هر دسته از این دورریزها سطل یا سبدی در نظر بگیرید.

دسته اول زباله‌های خشک، کاغذ و مقوا است. کیسه‌ای مختص کاغذ در نظر بگیرید و مقواها را نیز تا کنید و داخل آن بگذارید. کاغذها را می‌توانید خرد کرده و داخل آن بریزید. بخش عمده‌ای از پاکت‌های شیر و آب میوه نیز از کاغذ تشکیل شده‌اند و می‌توانند در این دسته قرار گیرند اما باید توجه کنید که درب پلاستیکی این پاکت‌ها را جدا کنید. دستمال و کاغذ توالت، کاغذها و کارتن‌های کثیف، چرب و روغنی زباله محسوب می‌شوند و نباید در این دسته قرار گیرند.

بخش دیگر زباله‌های خشک را پلاستیک‌ها شامل می‌شوند که سهم عمده‌ای در فرهنگ مصرفی ما دارند و تاثیرات مخرب آنها در چرخه طبیعت بسیار بالا است. پلاستیک‌ها به ۷ دسته تقسیم می‌شوند. بعضی از آنها به راحتی بازیافت می‌شوند و بعضی مراحل سختی را برای بازیافت باید طی نمایند. هر نوع پلاستیکی را می‌توانید در این دسته قرار دهید. در بطری‌ها را در این دسته جمع کنید. بطری‌های نوشابه و آب‌معدنی نیز از این دسته محسوب می‌شوند. کیسه‌های نایلونی و پلاستیک به طور متوسط ۵۰۰ تا ۷۰۰ سال در طبیعت باقی می‌مانند بنابراین از مصرف بی‌رویه آنها خودداری کنید. انواع ظروف پلاستیکی، روکش‌ها و کیسه‌های پلاستیکی، طناب‌های پلاستیکی، اسباب بازی‌های پلاستیکی، فیلم‌های عکاسی، انواع ابر و اسفنج از موادی هستند که باید در این دسته قرار گیرند.

شیشه‌ها و آلومینیوم بخش دیگری از زباله‌ها هستند که بهتر است این دو را نیز در کیسه‌ای جدا بیرون بیندازید. بطری شیشه‌ای که امروز دور انداخته می‌شود تا ۱۰۰۰ سال دیگر هم به صورت زباله در روی زمین قرار دارد. برای تولید شیشه باید مقدار زیادی شن و ماسه از زمین استخراج شود که این کار مستلزم صرف مقدار زیادی انرژی و آب است. تهیه شیشه از شیشه بازیافت شده نسبت به تهیه آن از مواد اولیه، آلودگی آب‌ها را به میزان ۵۰ درصد آلودگی آب و تا ۲۰ درصد آلودگی هوا را کاهش می‌دهد. بنابراین جداسازی شیشه‌ها گامی مؤثر و اساسی جهت بازیافت شیشه است. آلومینیوم را می‌توان بارها ذوب کرد و به قوطی یا ظرف جدید تبدیل نمود. ازیافت آلـومینیوم، آلودگی‌های زیست‌محیطی ناشی از فرآیند تولید این فلز را ۹۵ درصد کاهش می‌دهد.

اما زباله‌هایی هستند که قابلیت بازیافت ندارند و به شدت درصد آلودگی محیط زیست را افزایش می‌دهند. لباس و کفش، وسایل برقی، زباله‌های بهداشتی مثل کاغذ توالت، ظروف یک بار مصرف فوم و یا چرب و کثیف و خیلی دیگر از دورریزهای ما به درد بازیافت نمی‌خورند. بهتر است لباس‌هایی که نمی‌خواهیم به کسی ببخشیم. همچنین پوسته آلومینیومی بستنی قابل بازیافت نیست و می‌طلبد که در خرید دقت بیشتری کنیم.

زباله‌هایی هم هستند که در دسته زباله‌های خطرناک محسوب می‌شوند. مثل اشیای تیز، باطری، زباله‌های پزشکی و غیره که بهتر است در سطل جداگانه‌ای ریخته شود و در آن بسته باشد و با برچسب یا علامت ماژیک نوع آن مشخص شود.

چگونه زباله کمتری تولید کنیم؟

مصرف درست می‌تواند تا حد زیادی هزینه‌های خانواده و مصرف آب و انرژی را پایین بیاورد و از تولید بیش از اندازه زباله جلوگیری کند. مدیریت زباله کار دشواری نیست و فقط به الگوی مصرف برمی‌گردد که با کمی دقت می‌توان به این مهم دست یافت. خریدهای هفتگی یا روزانه‌مان را محاسبه و به اندازه نیاز خود و خانواده‌مان خرید کنیم تا مجبور نشویم مواد غذایی سالم را به خاطر کهنه شدن و فساد به زباله تبدیل کنیم. تا جایی که ممکن است از مصرف نایلون پرهیز کنید زیرا غالباً نایلون مصرف‌شده قابل استفاده نیست. در هنگام مصرف تا جایی که امکان دارد از پاکت یا نایلکس‌های متعدد استفاده نکنیم و سعی کنیم کل خرید خود را در یک یا دو پاکت جای دهید. برای نگهداری غذا از ظروف با کیفیت و بادوام استفاده کنیم. خرده نان‌ها را دور نریزیم و از آنها برای تغذیه پرندگان بهره ببریم. برای گردگیری از پارچه‌ها و دستمال‌های پنبه‌ای استفاده کنیم تا مصرف دستمال‌کاغذی بیش‌ازحد زیاد نشود. به اندازه مصرف غذا درست کنیم و به اندازه توان غذا بکشیم تا دورریز کمتری داشته باشیم.

نظرات

اولین دیدگاه این مطلب را ثبت کنید

آگاه‌سازی از
680

wpDiscuz