پیاده‌راه‌سازی میدان شهرداری رشت
موضوعی برای تقابل نخبگان شهر

رشت رویایی، دکتر ناصر عظیمی – میدان شهرداری رشت با مجموعه‌ی ساختمانی پیرامون آن یعنی ساختمان‌های شهرداری، استانداری سابق، پست و تلگراف، هتل ایران و کتابخانه ملی یکی از میدان های زیبای باقی مانده از دوره ی پهلوی اول است که با الهام از معماری روسی به ویژه معماری شهر سن پترزبورگ ساخته شده است. مهمترین بنای این مجموعه، ساختمان شهرداری یا کاخ بلدیه ی  رشت است که توسط یک معمار ارمنی به نام « سرداراف»  که آن زمان در شهر رشت زندگی می کرد، طراحی شد. هم او بود که بر ساخت آن نیز نظارت کرد و این ساختمان را که در آن زمان کاخ بلدیه نامیده می شد، روی تپه ای که گویا خیلی قدیم تر گورستان شهر بود بنا کرد. ساختمان بلدیه در اردیبهشتسال ۱۳۰۵ افتتاح و ساعت زیبای آن نیز سه سال بعد جاگذاری شد.این کاخ به همراه چهار ساختمان همجوار دیگر، اکنون نماد شهر رشت محسوب می شود و پیداست که هر گونه تغییر کارکرد میدان آن، کنش های نخبگان شهری را بر انگیزد.

پیاده راه سازی این میدان نیز کنش های زیادی برانگیخت به طوری که ساکنان و نخبگان این شهر را به دو بخش کاملن مقابل هم تقسیم کرد یعنی موافق و مخالف. گروهی سخت از کار شهردار و شهرداری حمایت می کردند( هرچند می پذیرفتند که در عملکرد شهرداری اشکالاتی وجود داشته است) و گروه دیگر به تندی از آن انتقاد می کردند( تقریبن بدون هیچ ملاحظه ای ). ظاهرن شهردار جوان که مصمم به کار بوده از قبل چنین تقابلی را پیش بینی کرده بود و بنابراین در اجرای این کار چندان به مشورت و مشارکت نظری پیش از اجرای این پروژه رغبتی به خرج نداد. گفته شده است که یکی از دلایل او از شیوه ی عمل ناگهانی و بدون اعلام قبلی این پروژه نیزپیش بینی این مخالفت ها بوده است. او پیش تر در مورد خیابان اعلم الهدا نیز چنین عمل کرده بود. در واقع شروع کار به یک اعتبار همه را شگفت زده کرد و ساکنان رشت یک روز از خواب بیدار شدند و دیدند که اطراف میدان بسته شده و روی تابلوها هشدار داده شده است:

مراقب باشید کارگران در حال کارند!

میدان شهرداری

طبق برآوردها این پروژه باید قبل از فرارسیدن بهار ۱۳۹۵ و در ماه اسفند به بهره برداری برسد.

مهمترین انتقاداتی که مخالفان طرح عنوان می کنند این ها هستند:

  • چرا پروژهای به این مهمی که با ارزشترین نماد شهر در پیرامون آن واقع شده است بدون مشورت فکری و مشارکت نظری با شهروندان ویا دست کم با صاحبنظران شهری در میان گذاشته نشده است.
  • در خصوص قراردادها و منابع تامین این پروژه هیچ اطلاع رسانی دقیقی صورت نگرفته است. فقدان شفافیت خود یکی از ابهام های بزرگ است که مخالفان بر روی آن مکث زیادی می کنند. مفهوم این تشکیک ها این است که آنان تصور می کنند شاید دلایلی برای این پنهانکاری وجود داشته است؟
میدان شهرداری میدان شهرداری رشت و برخی از مجموعه ساختمان های پیرامون میدان ( تاریخ عکس ۲۸ بهمن ۹۴)

  • نصب بیلبوردهای نخبگان گیلانی در اطراف میدان حتا بدون هیچ تنگ نظری های معمول این سال ها نیز نوعی عوام فریبی نامیده شد و به ویژه وقتی همه ی آن ها بدون هیچ توضیحی به طور ناگهانی برداشته شد در واقع از نظر مخالفان نشان از نوعی بی احترامی به نظر شهروندان تلقی شده است.
  • جابجایی مجسمهی کوچک خان از میدان نیز موجب سوء تفاهم شد. زیرا گویا بدون هیچ اطلاع رسانی مجسمهی کوچک خان را از وسط میدان برداشتند و مردم در این رابطه فکر می کردند دیگر این مجسمه را در میدان نخواهند دید ولی دوباره پس از چندین روز گویا در مذاکره با سازمان میراث فرهنگی در گوشه ای دیگر از میدان جاگذاری شد.
  • می گویند مرکز شهر که قلب تپنده ی شهر از نظر فرهنگی و تجاری است در آستانه ی عید نوروز از نظر ترافیکی به شکل بسیار ناهنجاری درآمده است و از پیش برای هدایت ترافیک شهر به پیرامون آن فکر چندانی نشده است.
  • بخش تجاری اطراف میدان به رویکرد آینده ی شهروندان با توجه به این پیاده راه سازی بی اعتمادند و تصور می کنند که درآمد هایشان در آینده نقصان می پذیرد.
  • برخی درختان قدیمی در اطراف خیابان و میدان از ریشه کنده شده اند . مخالفان می گویند می شد حتا با اجرای این پروژه ها نیز آن ها را حفظ کرد.
  • و سرانجام این که گفته شده استهیچ ماکت یا طرحی از میدان ارائه نشده است. آن ها می گویند اگر ماکتی با جزئیات، طرح اجرایی را به معرض دید مردم  قرار می داد دست کم صاحب نظران میتوانستند در این خصوص پیشنهادهای داشته باشند.

موارد بالا از مهمترین نکات انتقادی است که در ارتباط با پیاده راه سازی میدان شهرداری توسط نخبگان و شهروندان شهر رشت عنوان می شود. همه ی این انتقادات از نظر نویسنده ی این سطور قابل تامل است. متاسفانه شهردار رشت که شناختی از ایشان ندارم نمی دانم که در پاسخ به این انتقادات دقیقن چه نقطه نظرات مشخصی دارد. ظاهرن خود ایشان هم تلاش زیادی برای توضیح  اقدامات شهرداری به مردم نداشته است. در برخی موارد هم که به پرسش ها پاسخ داده دست کم بسیاری از مخالفانش به اندازه ی کافی قانع نشده اند.

با این حال من با پیاده راه سازی میدان شهرداری رشت موافقم. به چند دلیل:

  • به طور کلی با پیاده راه سازی بخش هایی از شهرهای بزرگ به ویژه بخش مرکزی این گونه شهر ها البته با مطالعه و بررسی های همه جانبه موافقم. چون معتقدم ما به ویژه در دودهه ی اخیر بیش از حد و اندازه ماشین زده شده ایم. حتا برای خرید نان هم با ماشین در شهر رفت و آمد می کنیم و روابط چهره به چهرهی ما در شهر و محله به طور روزافزونی کاهش یافته است. دنیای شهری جدید نوعی روابط چهره به چهره در شهرهای بزرگ پدید آورده که به آن «بی توجهی مدنی»(Civil Inattention)گفته می شود. افراد از کنار هم می گذرند ویکدیگر را می بینند ولی این دیدن در یک کنش متقابل منجر به کنترل و محدودیت رفتار همدیگر نمی شود. پیاده راه سازی می تواند به این بی توجهی مدنی لگام زده و افراد برای دیدن همدیگر و به قصد دیدار یکدیگررهسپار مکان مشخصی چون میدان شهرداری رشت شوند.
  • فضای عمومی در شهرهای ما بسیار اندک است. شاید به این دلیل که در جامعه ی شرقی این بیم وجود دارد که با وجود این فضاها، کنترل رفتار جمعی آدمیان دشوار تر می شود. ساخت مادون مدرنی تفکر هنوز به کلی زدوده نشده است و برخی گروه های اجتماعی ترجیح می دهند فرد در چارچوب تفکر نظام یافته ی سنتی با کسب حقوق فردی و فردیت از قلمرو معینی فراتر نرود و همواره در چارچوب ساخت معینی کنش های فردی کنترل شود. پیاده راه سازی در شهرهای بزرگ به طور کلی و میدان پیاده ی شهرداری رشت  به طور خاص می تواند یک فضای عمومی مناسبی برای شهر و شهروندان در جهت کنش های احتماعی تر باشد. مکانی که در آن می تواند هزاران گفتگو و دیالوگ بدون صدای گوش خراش وسایط نقلیه و بدون آلودگی های معمول شهرها در آرامشی لذت بخش هر روز شکل بگیرد و افراد با حضور آگاهانه در درون جمع به آزادی های بیشتری دست یابد.
میدان شهرداری

 

  • وقتی میدان شهرداری از عبور و مرور ماشین و وسایط نقلیه به دور باشد می تواند بستر مناسبی برای جشنواره های تخصصی، نمایشگاه های دایمی کتاب و مطبوعات، محل نمایش و تئاتر خیابانی و خلاصه فضایی برای گردهم آیی به مناسبت های مختلف باشد که شهروندان را بدون درب و دیوار و دستوری به سوی خود بخواند.
  • پیاده سازی میدان شهرداری به پیاده روی شهروندان نیز کمک می کند و فرصتی فراهم می آورد تا بتوان از کرختی زندگی روزانه به در آمد و به اصلی بازگشت که ما انسان ها زمینه های دور شدن از آن را برای خود در شهرها خلق کرده ایم.
میدان شهرداری

همه‌ی این ها و بیشتر می تواند هنگامی صورت تحقق بگیرد که ضمن حفظ نظر منتقدانه ی خود بکوشیم با وجود کاستی ها، مساعی فعال خود را در کمک به شهرداری و مدیریت شهری آن به طور مشخص با اعلام رهنمودهایی در جهت کارکرد مناسب تر این میدان برای ایجاد یک فضای جذاب، سرزنده، خلاق و با هویت بکار گیریم. فراموش نکنیم که هنر یک شهروند خوب و فرهیخته آن است که راه گفتگو را بگشاید هر چند که راه ها مسدود باشد!. از این منظر و با درکی مدرن، « گفتگو آیین درویشی‌ست»!

  • در نوشتن این یادداشت از نظرات مهندس روبرت واهانیان، محمد تقی پور جکتاجی، دکتر عباس نعیمی و دکتر ژاله حساس خواه بهره برده ام.

* پژوهشگر مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران

نظرات

اولین دیدگاه این مطلب را ثبت کنید

آگاه‌سازی از
680

wpDiscuz