معماری نئوکلاسیک اروپا در خانه رشت

میدان شهرداری رشت

رشت رویایی – میدان شهرداری رشت یکی از زیباترین و کم‌نظیرترین جلوه‌های معماری شهری ایران است که با داشتن بناهایی همچون کاخ شهرداری، استانداری سابق، پست و تلگراف و کتابخانه ملی با الهام از معماری چشم‌نواز اروپایی فخرفروشی می‌کند. اصلی‌ترین بنای این مجموعه ساختمان سفید با برج راست‌قامت ساعت است که به عنوان ساختمان بلدیه رشت از آغاز تا به امروز مورد استفاده قرار دارد. ساختمان بلدیه در کنار مجموعه بناهای شهرداری در تاریخ ۲۶ آذر ۱۳۵۶ با شماره ثبت ۱۵۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.

شهر رشت به دلیل موقعیت جغرافیایی و اقلیمی از دیرباز کانون توجه قدرت‌های همسایه و تاجران خارجی بود. به‌واسطه حضور تاجران و بازرگانان خارجی این شهر در زمینه‌های اجتماعی چندین گام جلوتر از دیگر شهرهای ایران و بستر مناسبی برای رشد اندیشه‌های نوین بود. هم‌جواری استان با روسیه و حضور تاجران روسی، انگلیسی، عثمانی و فرانسوی و مناسبات تجاری و ارتباط آنها با طبقه متوسط تحصیل کرده و همچنین مهاجرت رشتی‌ها به اروپا و باکو و روسیه برای تحصیل موجب شده بود رشت کانون مناسبی برای رشد تفکرات آزادی‌خواهانه شود.

توسعه و آغاز مشروطه در رشت
پس از ظهور مشروطیت رشت در مسیر جدیدی  به سمت توسعه گام بر می‌دارد. پیش از ۱۲۸۶ شهر توسط انجمن شهر اداره می‌شد اما پس از شکل‌گیری مشروطیت در ایران در پی تصویب قانون بلدیه در ۱۲۸۶ خورشیدی انجمن شهر، حاج میرزا خلیل رفیع از یکی از مجاهدین حمله به باغ مدیریه را به عنوان رئیس بلدیه انتخاب می‌کند و خود انجمن به ریاست حاجی میرزا یوسف خان و عضویت سید مهدی رییس الواعظین، ناصر التجار، میر احمد امام، حاجی میرزا ابوطالب و میر منصور هدی به نام «انجمن بلدیه» به او کمک فکری می‌دهند. میرزا خلیل به عنوان اولین رئیس بلدیه کارش را شروع می‌کند و اکثر خیابان‌ها و گذرهای خاکی را سنگفرش می‌کند، زیر معابر به منظور عبور فاضلاب طاق می‌زند، به قصاب‌خانه و نانواها و تنظیفات شهری و شماره‌گذاری در شبکه‌ها و از این قبیل کارهایی که در زمان خودش بسیار حائز اهمیت بود رسیدگی می‌کند.

کاخ شهرداری رشت یا عمارت شهرداری رشت ساختمانی است که بین سال‌های ۱۲۸۶ به دستور میرزا خلیل و اداره‌ی بلدیه رشت، در ضلع غربی میدان شهرداری در شهر رشت در دستور کار قرار می‌گیرد. در زمان تصدی حاج میرزا خلیل آقا، ساختمان کنونی شهرداری رشت هنوز ساخته نشده بود و اداره بلدیه در محل ساختمان «خوشتاریا» مستقر بود. اما در این ساختمان در سال ۱۳۰۲ کلنگ‌اش به زمین زده شد و مهندسی ارمنی به نام «آرتم سرداراف» که از ارامنه‌ی مقیم شهر رشت بود کار طراحی و نظارت بر ساخت آن را بر عهده گرفت. و کاخ بلدیه‌ی رشت (شهرداری رشت) روز چهارم اردیبهشت ماه ۱۳۰۵ به مناسبت تاج‌گذاری پهلوی اول افتتاح شد و در سال ۱۳۰۸ با آگهی کردن در روزنامه‌ها برای طرح جاگذاری ساعت روی ساختمان دیده‌بانی شهرداری رشت اقدام شد.

معماری نئوکلاسیک اروپا در شهر باران
از ویژگی‌های منحصر به فرد این ساختمان که در میان معماری گیلان چشم‌نوازی می‌کند سبک آن است که به سبک بناهای روسی و توسط مهندسین آلمانی-ارمنی ساخته شده و یکی از جالب‌ترین ساختمان‌های مجموعه شهرداری است که به تدریج ساخته شدند. عمارت شهرداری ۲۴ متر ارتفاع دارد که از برج آن منظره نیمی از شهر مشخص است. اما این برج در قدیم برای دیده‌بانی شهر به منظور باخبر شدن از آتش‌سوزی‌ها استفاده می‌شد.

در ضلع غربی میدان شهرداری در شهر رشت  به سبک نئوکلاسیک اروپایی با الهام از معماری سن‌پترزبورگ یعنی زادگاه سردارف معمار آن ساخته شده است. البته برج ساعت که در آن زمان نماد تجدد و وقت‌شناسی بود بعدها ساخته شد. زمین ساختمان بلدیه پیش از ساخت عمارت، تپه بود. روی این تپه هم بقعه‌ای به نام آقاسیدابوجعفر قرار داشت که این بقعه پس از ساخت عمارت، به  حیاط عمارت شهرداری منتقل شد. اجرای موزیک زنده به طور روزانه در صبحگاه و مناسبت‌ها توسط گروه ارکستر شهرداری رشت رو به روی درب شهرداری داخل محوطه میدان و در محوطه مخصوص گروه ارکستر از ویژگی‌های بی‌نظیر شهرداری رشت است که از دوران قدیم به یادگار مانده است.

سیر تاریخی احداث میدان مجموعه میدان شهرداری
مهندس روبرت واهانیان از پیشکسوتان معماری در گیلان می‌گوید: «بر اثر ایجاد مؤسسات و نهادهای جدید اداری و تجاری که از فرهنگ‌های دیگر به گیلان آمد که در پیش از این سال‌ها در گیلان وجود نداشته است، معماری این مؤسسات و نهادها عیناً وارد شد. به خصوص ساختمان‌های زاستاو (Застав) که اداره‌های راهداری در ورودی‌های شهرهای گیلان بودند که توسط روس‌ها اداره می‌شد و عوارض و مالیات‌هایی را از مردم در سرحدات شهرها می‌گرفت. در ادامه‌ی این سیر تاریخی ساختمان تلگراف‌خانه‌ها، بانک‌ها، تجارتخانه‌ها و مراکز نظامی و حتی منازل مسکونی با معماری رویکرد جدیدی وارد شهر رشت شد و بافت شهر رشت را دچار تحول کرد».

مجموعه ساختمان‌های اداری و تجاری میدان شهرداری شهر رشت در اوایل دوره پهلوی با هدف متمرکز ساختن بخش‌های اداری و تجاری و با بهره گیری از عناصر معماری و شهرسازی اروپا و تلفیق آن با معماری ایرانی ساخته شدند. مجموعه میدان شهرداری رشت که  شامل کاخ شهرداری، استانداری سابق، پست و تلگراف، هتل ایران و کتابخانه ملی ایران است به موقعیت این میدان از لحاظ شیوه‌های معماری شهری اروپا جلوه خاصی را به مرکز شهر می‌بخشد.

متاسفانه در زلزله سال ۱۳۶۹ رودبار مجموعه بناهای شهرداری به خصوص عمارت شهرداری دچار آسیب فراوانی شد و برج ساعت به کلی نابود شد و بخشی از ساختمان شهرداری هم در آن شب خسارت کلی دید. کار بازسازی ساختمان و برج ساعت شهرداری، بلافاصله از سوی شهرداری و با مدیریت روبرت واهانیان شروع و با تلاش عوامل متعهد و دلسوز شهرداری، دقیقاً رأس ساعت ۵ بعدازظهر ۳۱ خرداد ۱۳۷۰ از برج ساعت پرده‌برداری شد و صدای زنگ آن نگاه‌های مشتاق شهروندان را به خود معطوف کرد و لبخند رضایت و شادی را بر لب‌هایشان نشاند. از آن به بعد زنگ ساعت مجموعه در هر ساعت برابر با عدد ساعت و هر نیم ساعت یک زنگ به صدا در می‌آید.

مرکز اسناد شهرداری و موزه بلدیه در کاخ شهرداری
میدان شهرداری و کاخ بلدیه به دلیل ویژگی‌های تاریخی، نوع معماری و ویژگی‌های بصری ظرفیت بالقوه‌ای برای تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری شهری رشت را دارد. با توجه به احداث پیاده راه فرهنگی در این میدان و بستر مناسبی که برای کاربری تفریحی و جذب گردشگر فراهم شده، بهره‌مندی از ظرفیت‌های تاریخی و معماری این بناها می‌تواند کمک شایانی به صنعت گردشگری رشت داشته باشد.

هرچند از سال ۱۳۸۶ پیشنهاد ایجاد موزه بلدیه و مرکز اسناد شهرداری رشت مطرح شد اما همچون بسیاری از طرح‌های دیگر در هیاهوی دغدغه‌های مدیریت شهری از یاد رفت. اما با به روی کار آمدن ثابت‌قدم شهردار رشت، با پیگیری احداث ساختمان جدید شهرداری مرکز در میدان گیل یک بار دیگر موضوع ساختمان تاریخی شهرداری رشت مورد توجه قرار گرفت.

با آغاز طرح بازآفرینی در رشت، ترمیم و تبدیل این ساختمان به خانه رشت به عنوان یکی از پروژه‌های بازآفرینی رشت تعریف شد و قرار است موزه بلدیه و مرکز اسناد شهرداری در ساختمان قدیمی شهرداری راه‌اندازی بشود.

نظرات

اولین دیدگاه این مطلب را ثبت کنید

آگاه‌سازی از
680

wpDiscuz