محمد غلامی‌پور

غفلت از نقش تاثیرگذار پیاده‌راه در ساماندهی چهارشنبه‌سوری

رشت رویایی، محمد غلامی‌پور- یک چهارشنبه‌سوری دیگر با تمام هیجانات، دلهره‌ها و سر و صداهایش گذشت تا شمارش معکوس برای فرا رسیدن نوروز آغاز شود. هرچند آخرین چهارشنبه سال،روزی است مانند باقی روزها که نیاز به این همه سر و صدا ندارد؛ اما حواشی و حساسیت‌هایی که پیرامون این روز به وجود آمده، چهارشنبه سوری را از یک جشن آئینی تبدیل به یک آسیب اجتماعی کرده است. اما در خصوص آسیب‌شناسی چهارشنبه‌سوری و ورود بدعت‌های جدید به این مراسم آئینی و تغییر شکل آداب و رسوم برگزاری این جشن به شکل یک نوع ناهنجاری،بحث‌های بسیاری شده است. اما تا کنون نه این بحث‌ها به نتیجه ختم شده است، نه سیاست‌های بازدارنده، برخوردهای امنیتی و تنبیهی جوابگو بوده و نه فرهنگ‌سازی در قالب تیزرهای هشداردهنده و میان برنامه‌های تلویزیونی افاقه کرده است. اما با وجود عدم توفیق راهکارهای این‌چنینی در سالیان اخیر، به جای تغییر رویکرد، پافشاری بیشتری نسبت به آنها دیده می‌شود.

شهرداری - چهارشنبه‌سوری

وقتی یک آئین کهن در طول زمان تغییر شکل می‌دهد و با فراموشی فلسفه وجودی‌اش، رفتارهای غلط و بدعت‌های هنجار شکنانه جایگزین فرهنگ و آداب برگزاری آن می‌شود، به راحتی نمی‌توان در برابر آن مقاومت کرد. به خصوص در چنین شرایط حساس، وقتی سیاست‌های تنبیهی و اهرم زور اعمال می‌شود، کنشگران اجتماعی به جای تبعیت از قانون بر خلاف روزهای دیگر سال، به فکر مقابله می‌افتند و به عنوان یک حق تاریخی، به واسطه ناهنجاری بیشتر واکنش نشان می‌دهند. زیرا این‌گونه رفتارهای هنجارگریز و پرخطر در پی فقدان عقلانیت در جامعه و انسان‌های توسعه‌نیافته بروز پیدا می‌کند؛ چرا که تا وقتی عقلانیت بر جامعه حاکم نشود و انسان‌ها به سمت توسعه‌یافتگی سوق پیدا نکنند،واکنش‌های احساسی، جای منطق را می‌گیرد و اختلاف‌نظرها به شکل رفتارهای اعتراضی بروز داده می‌شود. در چنین شرایطی نمی‌شود بر روی مسئله فرهنگ‌سازی در سطح شعار حساب باز کرد؛ زیرا فرهنگ‌سازی یک فرایند درازمدت است که لزوم ساختار آموزشی سیستماتیک در جهت عقلانیت محوری جامعه را می‌طلبد.

از این بحث‌ها اگر بگذریم، چهارشنبه سوری امسال رشت با آخرین چهارشنبه سال‌های قبل یک تفاوت اساسی داشت. آنچه که چهارشنبه‌سوری امسال را در رشت با سال‌های دیگر متمایز می‌کرد، پدیده‌ای به نام پیاده راه بود؛ پیاده راه‌های مرکزی رشت که اتفاقاً هنوز به بهره‌برداری نرسیده است. اما با این وجود، استقبال قابل‌توجه شهروندان رشتی را به همراه داشت. این نکته خود می‌تواند بر اهمیت و تأثیر پیاده راه در بحث توسعه شهری تاکید داشته باشد. همانطور که مستحضرید، یکی از شاخصه‌های توسعه پایدار شهری، توسعه اجتماعی است و امروزه پیاده راه‌ها در بحث طراحی شهری به عنوان یکی از مؤلفه های تأثیرگذار توسعه اجتماعی شناخته می‌شوند. آنچه که دیروز با حضور پر تعداد مردم در پیاده راه‌های شهرداری اتفاق افتاد، نشان از پتانسیل بالقوه و ظرفیت‌های اجتماعی این پدیده جدید دارد.

دیروز بسیاری از جوانان رشت به همراه خانواده‌های خود پیاده راه مرکزی شهر را با وجود حضور تعداد بسیار زیاد نیروهای انتظامی به محلات خود ترجیح دادند تا این آئین باستانی را در کنار دیگر خانواده‌ها به جشن و سرور بپردازند. آنچه که بیش از پیش در این پیاده راه‌ها به نسبت نقاط دیگر به چشم می‌آمد، حضور خانواده‌ها در کنار نوجوانان و جوانان بود. پدران و مادران بسیاری در به جا آوردن مراسم چهارشنبه‌سوری فرزندان خود را یاری می‌دادند و با پرواز دادن بالن یا روشن کردن فشفشه‌های رنگی به نوبه خود در این کارناوال شادی شرکت می‌جستند. این نکته بسیار حائز اهمیت است که پیاده راه‌ها به سرعت توانسته در ذهن عمومی جامعه به مکانی امن و مورد توجه برای حضور خانواده‌ها تبدیل شود. با وجود صداهای مکرر مهیب حتی افراد میان‌سال و مسنی را می‌شد دید که یاد ایام شباب افتاده و با شوق بسیار در چهره، کمی هوس شیطنت و بازیگوشی به سرشان زده بود. نقش پیاده راه و تأثیر آن در افزایش مسئولیت شهری در جهت افزایش شادی عمومی شهروندان پررنگ است. یک تفرجگاه عمومی و مکانی امن و خاطره ساز که به جز آنکه در افزایش روحیه شهروندان و سلامت روان جامعه تأثیرگذار است، بلکه نقش مهمی در توسعه اجتماعی و فرهنگی خواهد داشت.

هرچند جشن و سرور پیاده راه شهرداری کم سر و صداتر از دیگر نقاط رشت نبود، اما به دلیل حضور خانواده‌ها، میزان خطرآفرینی، مزاحمت و ناهنجاری به نسبت زیادی کمتر بود و مثل جانبازان از آتش زدن کنده‌های بزرگ چوب در وسط خیابان و بسته شدن جاده به روی وسایل نقلیه خبری نبود. همچنین روح شادی جمعی، تعامل و همدلی در بین خانواده‌های مختلف از نکات شایان توجه دیگر بود؛ اینکه مردم در کنار یکدیگر قرار داشتند و شادی خود را با هم تقسیم می‌کردند.

پیاده راه مرکزی رشت به جز مراسم چهارشنبه‌سوری، شاهد چند اجرای موسیقی خیابانی نیز بود. موسیقی خیابانی یکی از اشکال اجرای موسیقی است که در بسیاری از شهرهای توسعه‌یافته دنیا به خصوص در پیاده راه‌ها رواج دارد. پیادهراهبه دلیل پتانسیل‌های بالقوه بسیار، سبب افزایش کنش متقابل اجتماعی و زمینه‌ساز تعامل اجتماعی و ایجاد پیوندهای پایدار اجتماعی و فرهنگی می‌شود. توسعه فضای پیاده در شهرها، بستری مناسب برای تعامل اجتماعی و رونق فرهنگی به عنوان یک رسانه عمومی بشمار می‌رود و به عنوان عاملی در جهت سرزندگی اجتماعی نقش مهمی دارد. پیش از این کمتر شاهد حضور جوانان هنرمند و اجرای کنسرت‌های خیابانی بودیم؛ اما امروز جوانان خلاق این شهر، پیاده راه را به عنوان یک عرصه عمومی، مکانی مناسب برای معرفی و ارائه آثار خود می‌بینند و هنر خود را از داخل جمع‌های محدود به سطح خیابان بیرون می‌کشند. به عنوان نمونه جوانی که با یک گیتار آکوستیک وسط پیاده راه سبزه‌میدان نشسته و موسیقی آلترناتیو اجرا می‌کند، نه تنها می‌توان نظر مردم را به سمت هنرش جلب کند و در جهت ارتقاء سطح روحیه عمومی قدم بردارد بلکه سطح سواد و سلیقه شنیداری جامعه را ارتقاء بخشیده و آنها را با فرم‌های فاخرتری از موسیقی آشنا می‌کند. بدون شک تمام این نکات از ظرفیت‌ها و توان بالقوه پیاده راه حکایت دارد.

اما نقطه متمایز چهارشنبه‌سوری امسال در رشت با سال‌های دیگر می‌توانست به نقطه عطفی در روزهای پایانی سال بدل شده و جلوی بسیاری از اتفاقات تلخ را بگیرد. متاسفانه آن‌گونه که باید به پتانسیل و نقش پیاده راه‌ها در بحث توسعه اجتماعی و همچنین فرهنگ‌سازی توجه نشد. وگرنه مدیریت شهری می‌توانست با تدبیر و خلاقیتی مناسب، از ظرفیت بالای پیاده راه بهره برده و نسل جوان را با شیوه و آداب این مراسم آئینی بیشتر آشنا کند و این‌گونه بستر لازم را برای مقابله با ناهنجاری و ترویج آداب درست چهارشنبه‌سوری فراهم آورد.

با توجه به اینکه پیاده راه مرکزی رشت در کانون توجه خانواده‌ها قرار داشت؛می‌شد با طراحی خلاقه و خاص،مکان‌های مختلفی را برای برگزاری رسوم قدیمی در سطح پیاده راه‌ها در نظر گرفت و با برپا کردن دسته‌های کوچک آتش و آئین‌های مربوط به آن بخش عمده‌ای از جوانان را به این سو سوق داد و با ترغیب آنها، در ترویج و حفظ آئین‌های سنتی کوشید و بحث فرهنگ‌سازی را به این شکل عملی کرد. شاید اگر از ظرفیت این پیاده راه‌ها در جهت ایجاد بستر و فضای مناسب برای برگزاری مراسم سنتی چهارشنبه‌سوری استفاده می‌شد، کمتر شاهد این ناهنجاری‌ها در این سطح وسیع بودیم و می‌توانستیم به تدریجیادآور سنت‌ها و آداب و رسوم ساده خود در ذهن جامعه باشیم.

هرچند تمهیدات شهرداری در این خصوص، اجرای بخشی از آئین‌های نوروزی همچون نوروزی خوانی، عروس گوله، رابرچره و… توسط هنرمندان گیلانی بود تا بدین‌وسیله هم یادآور فرهنگ و آداب بومی برای گیلانی‌ها باشد هم بخشی از مراسم چهارشنبه‌سوری را مدیریت کند اما یکی از اشکالات این اقدام، اجرای این آثار نمایشی در فضای بسته بود. در حالیکه پیاده راه‌های مرکزی شهر می‌توانست بستر مناسبی برای اجرای این آثار باشد و سطح وسیع‌تری از شهروندان را مخاطب قرار دهد.

به هر روی یک چهارشنبه‌سوری دیگر با خاطرات تلخش به تاریخ پیوست و گذشت؛ در حالیکه شاید در ذهن برخی از خانواده‌ها، خاطرات تلخ این روز هرگز از یاد نرود. اما تلخ‌تر از تمام اتفاقات ریز و درشت این روز، تکرار این خاطرات تلخ هرساله است. تکرار تلخی که بیش از پیش لزوم تغییر سیاست و رویکرد مواجه و مقابله با این معضل اجتماعی را از سوی نهادهای تصمیم‌گیرنده می‌طلبد. اما حالا که حداقل شهر رشت، دارای پدیده‌ای با ظرفیت‌های بسیار به نام پیاده راه است، یک فرصت یک‌ساله وجود دارد تا با مطالعه و بررسی دقیق تأثیرات اجتماعی، فرهنگی و کشف قابلیت‌های آن، سال آینده را با رویکردی تازه و متفاوت به استقبال از این آئین باستانی برویم.

نظرات

اولین دیدگاه این مطلب را ثبت کنید

آگاه‌سازی از
680

wpDiscuz