دکتر فرشاد مومنی در رشت:
شوک افزایش ۵۵۰ درصدی قیمت حامل‌های انرژی منجر به ایجاد فقر بی‌سابقه در کشور شد

رشت رویایی- مدرس دانشگاه با تاکید بر اینکه باید یک برنامه مبارزه با فساد اقتصادی مبتنی بر پیشگیری طراحی کنیم، یادآور شد: صرفاً مبارزه صادقانه با دانه‌درشت‌ها اثر بازدارندگی اجتماعی را در پی نخواهد داشت.

فرشاد مومنی

دکتر فرشاد مؤمنی، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در دهمین نشست هم اندیشی توسعه با محوریت «اقتصاد مقاومتی» که در سالن اجتماعات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گیلان برگزار شد، با اشاره به رموز توسعه‌نیافتگی جوامع از دیدگاه اقتصاددانان، اظهار کرد: باید مفاهیم کلیدی و سرنوشت‌ساز را جدی بگیریم، درباره آنها ژرف‌اندیشی کنیم و فهم عمومی ایجاد شده از این مفاهیم را عمق ببخشیم.

او با بیان اینکه هویت جمعی پیدا کردن یک فهم از هر مسئله کلیدی سقف قابلیت عینیت بخشی به آن مفهوم را مشخص می‌کند، افزود: همه مفاهیم کلیدی و سرنوشت ساز در کشور ما در چارچوب فهم مسلط و موجود (نه فهم آرمانی) در جامعه به کار خود ادامه می‌دهند لذا توسعه‌یافتگی اتفاق نمی‌افتد.

مدرس دانشگاه علامه طباطبایی با تاکید بر لزوم شناسایی ابزارهای مناسب جهت تعمیق مفاهیم، تصریح کرد: بعد از اینکه تکلیف ما با «مفهوم» روشن شد، نیازمند یک فهم نظری عمیق مبتنی بر علم هستیم، زیرا علم از نظریه آغاز و به نظریه ختم می‌شود لذا برآیند یک تجربه ۱۰ هزار ساله نشان می‌دهد که برای تمدن سازی باید فهم نظری عمیق داشته باشیم.

دکتر مؤمنی ریشه بخش اعظم گرفتاری‌های بزرگ ایران را «نداشتن فهم نظری عمیق» از مسائل دانست و گفت: معتقدیم که با نهایت حسن نیت تلاش‌های بزرگی برای رفع مشکلات صورت گرفته است، اما انتظارات همچنان برآورده نمی‌شود. باید با استفاده از ابزارهای علمی مفاهیم مرتبط را دریابیم.

او مهاجرت افسارگسیخته، غیرعادی و بی‌ضابطه را یکی از عوامل اصلی توسعه‌نیافتگی ایران در دوران پهلوی دانست و اضافه کرد: کارشناسان و روشن فکران بعد از انقلاب، نبود امکانات را دلیل مهاجرت روستاییان به شهرها معرفی کردند لذا بعد از مقام تصویر، در مقام تحلیل برآمدند. به راین اساس، نرخ تأمین زیرساخت‌های فیزیکی توسعه روستایی در سال ۶۸ نسبت به سال ۵۸، ۱۱.۵ برابر شد و نقطه عطف تاریخ تجربه‌های توسعه روستایی را رقم زد، اما شدت مهاجرت‌ها کاهش نیافت! در واقع یک فهم نظری نادرست با نهایت حسن نیت و مجاهدت در سطح ملی مشکلی را حل نکرد.

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با بیان اینکه فهم نظری همواره مورد تمسخر علم گریزان قرار دارد، عنوان کرد: عمل در غیاب فهم نظری نه تنها مشکلی را حل نمی‌کند، بلکه یک مشکل به سایر مشکلات می‌افزاید. «فهم نظری غلط» عامل بزرگ‌ترین فجایع و شکست‌ها در عرصه سیاست‌گذاری کشور بوده است.

او شوک افزایش ۵۵۰ درصدی قیمت حامل‌های انرژی را یکی از فاجعه‌آمیزترین سیاست‌گذاری‌ها دانست و ادامه داد: این مطلب که مصرف انرژی در ایران به طرز غیر متعارفی بالاست، کاملاً درست است، اما ارتباط این مسئله به ارزان قیمت بودن حامل‌ها، فهم نظری غلط محسوب می‌شود که منجر به ایجاد فقر بی‌سابقه در کشور، دو برابر شدن شاخص فلاکت، زمین گیر شدن تولید، وابستگی بیش از پیش به دنیای خارج و مهم‌تر از همه، عدم کاهش مصرف حامل‌های انرژی شد.

دکتر مؤمنی فهم نظری غلط را بزرگ‌ترین خیانت به کشور در کمال حسن نیتی دانست و خاطرنشان کرد: تعالیم دینی و توصیه بزرگان در خصوص فهم عمیق و عالمانه و هشدار درباره به کار بستن علم ناقص تزیینی و نمایشی نیست، بلکه سرنوشت یک کشور به این موضوع گره می‌خورد. گاهی فهم غیر علمی خودمان را به فهم علمی دیگران ترجیح می‌دهیم.

مدرس دانشگاه، خو گرفتن غیرمتعارف با ظاهرسازی، پنهان‌کاری و ترس از مواجهه با واقعیت‌ها را یکی از مهم‌ترین علل گرفتاری‌های عمیق در ایران دانست و یادآور شد: همه ما گستاخی رو به رو شدن با واقعیت را نداریم و حفظ ظاهر را به واقع‌گرایی ترجیح می‌دهیم. هیچ جامعه‌ای به توسعه دست پیدا نمی‌کند، مگر اینکه بلوغ سیاسی – اجتماعی و گستاخی لازم را داشته باشد. دولتی که جرات برملا شدن اشکالات را ندارد، قطعاً دولت موفقی نخواهد بود.

دکتر مؤمنی با بیان اینکه «علم» فصل الخطاب بین دولت و ملت است، اضافه کرد: همه دولت‌ها به صورت مشروط محترم هستند، اما اگر دولتی نقدهای علمی را تخطئه و مسخره کند، فرصت‌های کشور و منابع مادی و انسانی را از بین می‌برد.

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی مفهوم «اقتصاد مقاومتی» را نیازمند غنی سازی دانست و گفت: این مفهوم برگرفته از ایده «اغتنام فرصت‌ها و مهار تهدیدها» یا «قدرت انعطاف در برابر تغییر» است.

او با بیان اینکه در درون هر تغییر طیفی از فرصت‌ها و طیفی از تهدیدها وجود دارد، تصریح کرد: اقتصاد مقاومتی فرایند دستیابی به آن توانایی‌هایی است که از فرصت‌ها حداکثر استفاده را داشته باشد و تهدیدها را تا سر حد ممکن مهار کند. متاسفانه مفهوم اقتصاد مقاومتی تنها ما را نسبت به تهدیدها حساس کرده؛ در حالی که ایران در دهه اخیر از طریق نداشتن قدرت انعطاف برای رویارویی خردورزانه با فرصت‌ها آسیب‌های بسیاری را متحمل شده است.

دکتر مؤمنی با بیان اینکه ۸۵ درصد اشتباهات سیاستی ناشی از فرصت تاریخی افزایش ۱۰ برابری قیمت نفت در سال ۵۳، عیناً در شوک نفتی سال‌های ۸۴ تا ۹۰ تکرار شد، خاطرنشان کرد: هنوز قابلیت‌های ما برای استفاده خردورزانه از فرصت‌ها بسیار ناچیز است. باید واقعیت‌های محرز شده را از کانال دعواهای جناحی و گروهی به کانال علم بیاندازیم.

مدرس دانشگاه کلید ارتقای توان مقاومت در اقتصاد را پیش بینی پذیر کردن امور دانست و متذکر شد: پیش‌بینی پذیر شدن امور در سطح نظری منوط بر ایجاد یک نظم اجتماعی قاعده محور و غیر قائم به شخص است. در واقع اگر سه مؤلفه علم محوری، قانون محوری و برنامه محوری بر جامعه حاکم باشد، نظم اجتماعی پیش بینی پذیر می‌گردد. دستاورد این پیش بینی پذیری در سطح عمل، تولیدمحوری ساختار نهادی یا تسلط «گرایش به تولید» در جامعه خواهد بود، زیرا تولیدمحوری به مثابه یک نظام حیات جمعی است.

او ویژگی مشترک ادیان توحیدی را مرزبندی شدید با رانت، ربا و فساد دانست و تصریح کرد: خداوند از منبع وحی سازوکارهای اقتصادی را به وسیله پیامبران شفاف بیان می‌کند لذا تمام گرفتاری‌های اقتصادی ما ریشه در این دارد که ساختار نهادی کنونی بیش از قاعده محوری، تابع صلاح دیدهای شخصی است. چنین نظام اجتماعی محکوم به زوال است، زیرا مشوق رانت، ربا، دلالی، فساد و واردات به جای تولید است.

مؤمنی با بیان اینکه اقتصاد اسلامی به کرامت انسان‌ها اهمیت می‌دهد و با حاکمیت سرمایه مبارزه می‌کند، ادامه داد: نرخ بهره موجود در بازار رسمی پول ایران ۳ برابر میانگین نرخ بهره جهانی و سود انتزاعی ناشی از واردات ۴۰۰ برابر تولید است لذا نیروی کار و سرمایه‌های انسانی ما مقهور سرمایه هستند و تجارت پول همچنان شاه بیت کسب درآمد است. باید هزینه فرصت مفت خوارگی را که قطعاً همسو با آموزه‌های دینی است، بالا ببریم.

مدرس دانشگاه علامه طباطبایی با تاکید بر اینکه باید یک برنامه مبارزه با فساد اقتصادی مبتنی بر پیشگیری طراحی کنیم، یادآور شد: صرفاً مبارزه صادقانه با دانه درشت‌ها اثر بازدارندگی اجتماعی را در پی نخواهد داشت. با افشاگری فقط قباحت فساد در جامعه از بین می‌رود لذا در گام نخست شناسایی بسترهای بروز فساد اقتصادی در کشور الزامی است تا اثر بازدارندگی داشته باشد و مفسدین احساس ناامنی کنند.

او طراحی یک برنامه توسعه‌گرای حمایت از تولید را گام بعدی دانست و بیان کرد: «تولید» در ساختار نهادی مشوق رانت و ربا و فساد، فضایی برای توزیع مجدد رانت ایجاد می‌کند. در شرایطی که ۷ هزار بنگاه صنعتی کشور ورشکسته و تعطیل شده، تخصیص حتی یک ریال برای راه اندازی بنگاه جدید شبهه ناک است، مگر اینکه مبتنی بر علم و برنامه باشد.

دکتر مؤمنی با اشاره به سرمایه‌گذاری بی‌سابقه جمهوری اسلامی ایران بروی ارتقای ظرفیت‌های دانایی، خاطرنشان کرد: ظرفیت‌های دانایی موجود برای فهم عالمانه مسائل و راه‌های برون‌رفت کفایت می‌کند. زور اجتماعی – سیاسی غیر علم از علم در جامعه بیشتر است و لذا به جهاد همگانی در این زمینه نیاز داریم تا نظام اجتماعی علم محور، قانون محور و برنامه محور داشته باشیم.

نظرات

اولین دیدگاه این مطلب را ثبت کنید

آگاه‌سازی از
680

wpDiscuz