اهدای بیست و سومین جایزه بنیاد موقوفات افشار به هوشنگ ابتهاج
سایه: هرگز به شعرهایم افتخار نکرده‌ام

هوشنگ ابتهاج

رشت رویایی- مراسم اهدای بیست و سومین جایزه بنیاد موقوفات افشار که امسال به هوشنگ ابتهاج (سایه) تعلق داشت برگزار شد.

عصر شنبه ۱۰ مهرماه در بنیاد موقوفات افشار، بیست و سومین جایزه این بنیاد به هوشنگ ابتهاج اهدا شد.

به گزارش ایسکانیوز، در ابتدای مراسم سید مصطفی محقق داماد در سخنانی در مورد شخصیت و شعر هوشنگ ابتهاج صحبت کرد. سپس جلال خالقی مطلق که به دلیل بیماری نتوانسته بود به ایران سفر کند، از طریق تصویر ویدیویی در مورد دوره‌های مختلف شعر فارسی تا امروز صحبت کرد. این ویدیو که حدود یک ساعت بود باعث شکایت حضار شد و در آخر مسئولان برگزاری مجبور شدند آن را به دلیل کمبود وقت نیمه قطع کنند.

پس از آن کلیپی از گزیده آهنگ‌ها و تصنیف‌هایی که خوانندگانی چون محمدرضا شجریان، شهرام ناظری، عبدالوهاب شهیدی و… از اشعار سایه خوانده‌اند، پخش شد که با آمدن تصویر استاد شجریان همه حضار شروع به تشویق کردند.

میراث معنوی و فرهنگی، وسیله‌ای برای گذشته بلکه برای پایداری امروز و آینده است

در ادامه مراسم احمد جلالی سفیر ایران در یونسکو و از دوستان و همراهان قدیم هوشنگ ابتهاج درمورد سایه صحبت کرد. او در بخشی از صحبت‌هایش گفت: چون نام آقای شجریان آمد من هم از ایشان یاد می‌کنم. گاهی این سعادت را داشته‌ام که خدمت استاد هوشنگ ابتهاج باشم. تماس می‌گرفتم و پرس‌وجو می‌کردم که آیا شعر جدیدی گفته‌اید یا خیر چون مواردی را می‌دانم که مثلاً در غزلیاتی ایشان از وسط شروع کرده‌اند. و دوست داشتم بدانم آیا بیت جدیدی گفته‌اند یا خیر. گاهی ایشان شعرهایش را برای من می‌خواند.

جلالی در بخش دیگری از صحبت‌هایش با اشاره به این که امثال هوشنگ ابتهاج سرمایه‌های معنوی هستند اظهار کرد: میراث معنوی و فرهنگی وسیله‌ای نه فقط برای گذشته بلکه برای پایداری امروز و آینده است و از آن استفاده می‌شود. ادبیات فارسی مستحکم‌ترین تکیه‌گاه فرهنگی است و سایه موفق شده بخش‌هایی از این میراث را از تاریخ خارج کند و به صفحه زندگی امروز ما بکشاند و از عناصر غزل و شعر فارسی اعاده حیثیت کرده است.

در ادامه مراسم غلامعلی حداد عادل در سخنانی گفت: هر کس شنید جایزه ادبی محمود افشار امسال به هوشنگ ابتهاج تعلق گرفته است حسن انتخاب تولیت و شورای تولیت را تحسین کرد. دوست قدیمی بنده جناب محقق داماد از من خواستند که من هم در این مجلس صحبت کنم و از این رو نکاتی را عرض می‌کنم.

حداد عادل ادامه داد: من آشنایی ۵۰ ساله با شعر سایه دارم. یک نکته این که سایه هم در شعر کهن و هم در شعر نو استاد است و اندک شاعرانی هستند که توانایی خود را در هر دو سبک به اثبات رسانده باشند. یکی از دغدغه‌های نوپردازان و کهن‌سرایان همیشه بر این بود که نوپردازان کهن‌سرایان را قادر به شیوه نو نمی‌دانستند و به عکس. امثال سایه این دعوا را با وجود خود خاتمه دادند. در بین نسل شاعران بعد از نیما دو سه نفر این توانایی را دارند که ابتهاج، اخوان ثالث و شفیعی کدکنی از این دست هستند.

او با اشاره به نظر اخوان ثالث در مورد سایه گفت: اخوان در مقاله‌ای که ۶۰ سال پیش در مورد شعر سایه نوشته است می‌گوید: یکی از خصیصه‌های شعر سایه زیبایی و سلامت و خوش‌آهنگی و به جا نشاندن الفاظ است. اخوان در این مقاله به بعضی سهل‌انگاری‌هایی که نوپردازان داشتند اشاره می‌کند و می‌گوید من در شعر سایه چنین مسامحه‌هایی سراغ ندارم. این داوری به سبک اخوان ثالث است.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ادامه اظهار کرد: استاد شفیعی کدکنی برای تشخیص شعر خوب از شعر بد یک ملاک دارد. ایشان می‌گوید، شعر خوب شعری است که در حافظه مردم می‌ماند. ممکن است کسی با ذکر یک استثنا در این ملاک و معیار خدشه کند، من می‌گویم اگر آن استثناها این معیارها را از درجه برهان اندکی پایین بیاورد اما حداقل قرینه قویی است. شاعر توانا شعرش می‌ماند و خوانده می‌شود. این معیار در شعر سایه منطبق است.

حداد عادل: شعر سایه شعر دین و امید است

حداد عادل در ادامه بیان کرد: از جوانی هم شعرهای نو سایه را حفظ می‌کردیم مثل: «بسترم صدف خالی یک تنهایی است و تو چون مروارید گردن‌آویز کسان دگری»، و هم شعرهای کهن او مثل «نشود فاش کسی آنچه میان من و توست»، آنقدر این شعرها پسندیده بود که ما در یک انتخابات آن را شعار انتخاباتی خود کردیم: «روزگاری شد و کس مرد ره عشق ندید»

او ادامه داد: شعر سایه شعر ۷۰ سال حوادث سیاسی و اجتماعی کشور ما از دیدگاه اوست. من باید آرزوی عمری طولانی برای استاد سایه بکنم. شعر سایه شعر دهه‌های ۲۰-۹۰ است. شعر او دماسنج حوادث سیاسی است و می‌شود منحنی احوال او را در این حوادث مانند امواج سینوسی ترسیم کرد. تمام شعرهای او شناسنامه دارد عناوین و تاریخ شعرها بخشی از شناسنامه‌های آنها است نکته مهم این است که سایه در اشعار کهن خود در تمام شعرها تخلص خود را می‌آورد. من شاعر بزرگ معاصر دیگری ندیدم که مثل قدما مقید به تخلص باشد اما سایه حتماً این مهر خوش موسیقی خود را در شعرهایش می‌گذارد.

حداد عادل افزود: شعر سایه شعر دین و امید است اما همه‌جا امید در دین می‌چربد و کم اتفاق می‌افتد که سایه به صورت مطلق از ناامیدی حرف بزند.

حداد عادل با اشاره به ویژگی دیگری از شعر هوشنگ ابتهاج گفت: در شعر سایه تأثیر حافظ را زیاد می‌بینیم. سایه خود می‌گوید که با حافظ چه انسی داشته است او در جایی گفته است تا یکی دو سال بعد از انقلاب عادت داشته‌ام هر شب قبل از خواب چند غزل حافظ را زمزمه کنم. این انس سایه با حافظ است. تأثیر اشعار حافظ، سعدی، مولانا و حتی شهریار را می‌توان در شعر او دید. بعضی در تعریف غزل گفته‌اند شعری است که پاشان و پریشان است یعنی ابیاتش با هم بی‌ارتباط هستند اما غزلیات سایه هر کدام یک تابلو و نقطه مقابل ازهم‌گسیختگی غزل در سبک هندی هستند. ما در سال‌های قبل از انقلاب از سایه شعرهایی دیدیم که خلاف تصور ما از سایه بود؛ شعرهای عرفانی! و جالب است سایه این اشعار را در حد فاصل ۵-۶ سال سروده است.

حداد عادل در پایان بیان کرد: نکته مهم دیگر در مورد سایه در خصوص تصحیح دیوان حافظ است. حافظ به سعی سایه که می‌خواهم بگویم حافظ به سعی مشکور سایه! در دهه‌های این قرن ما سه گام در مورد حافظ برداشته شد، قزوینی، خانلری و سایه، اگر می‌خواهید تفاوت تصحیح سایه را با شاعران معاصر بدانید کار او را با حافظ دیگران مقایسه کنید.

در پایان این مراسم کیک سالگرد ازدواج استاد ابتهاج با همسرش به روی سن آورده شد و از او خواسته شد تا با دوستدارانش سخن بگوید. ابتهاج صحبت‌هایش را با گلایه شروع کرد و با کنایه با غلامعلی حداد عادل صحبت کرد.

سایه: کاش آقای حداد چند شعر هم از سال‌های ۶۲ می‌خواندند

سایه گفت: بزرگان در این مراسم فرمایشاتی کردند اما من آن نیستم که این بزگان می‌گویند. من یک آدم ساده‌ای هستم که هیچ ربطی به این تعارفات ندارم. حتی شعرهایی که از من به عنوان نمونه خوانده شد همه شعرهای من نیست، آقای حداد عادل از سال‌های ۵۱،۵۲،۵۳،۵۴،۵۵ شعرهایی خواندند، ولی کاش چند شعر هم از سال‌های ۶۲ می‌خواندند. به هر حال بزرگان بزرگی خودشان را نشان دادند و ابراز کردند، بزرگان حرف‌های بزرگانه می‌زنند اما به آدم‌های ساده‌ای مثل من نمی‌چسبد.

پیر پرنیان اندیش ادامه داد: من هیچ‌وقت به شعر به عنوان فنی، امتیازی یا حرفه‌ای نگاه نکردم. این را بارها به دوستان جوانم گفته‌ام که شما را به خدا اینطور تکیه نکنید و خیال کنید بیتی یا کتاب شعری منتشر کرده‌اید کار بزرگی کرده‌اید! این کار پز دادن و افتخار کردن نیست. نمی‌شود گفت که ببینید من دیشب چقدر خوب گریه کردم! این تعریف کردنی نیست این امر عاطفی شماست امر انسانی شماست، آرزوهای بزرگ و کوچک انسانی شماست که در بعضی شعرهای ما منعکس می‌شود نه گوینده و نه شنونده برای پز دادن و به رخ دیگران کشیدن این کار را نکرده‌اند.

در این مراسم که هرساله در بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار و به همت این بنیاد برگزار می‌شود، شخصیت‌های برجسته فرهنگی چون محمدرضا شفیعی کدکنی، حسن انوری، فتح‌الله مجتبایی، علی اکبر صالحی، سید رضا صالحی امیری، احمد مسجدجامعی، عبدالحسین مختاباد، ژاله آموزگار و… حضور داشتند.

نظرات

اولین دیدگاه این مطلب را ثبت کنید

آگاه‌سازی از
680

wpDiscuz