رضا رسولی

چرا نسبت به سرنوشت ساختمان‌های تاریخی در رشت کم‌توجه بوده‌ایم؟
خانه سمیعی، بنایی به وسعت تاریخ

خانه سمیعی

دکتر رضا رسولی– بی‌تردید خاندان سمیعی یکی از قدیمی‌ترین، ریشه‌دار‌ترین و اثرگذار‌ترین خانواده‌های اصیل رشتی است. این نکته‌ای است که بسیاری از کسانی که ریشه در خاک رشت دارند، بدون مکث به آن اذعان داشته و این نشان از جایگاه این خاندان بزرگ در لایه‌های مختلف اجتماعی شهر رشت دارد.

در طول تاریخ در این خاندان بزرگ، افراد نقش‌های متفاوتی در حوزه‌های مختلف اجتماعی و سیاسی داشته‌اند و مثل همه خانواده‌ها ممکن است برخی از اعضا در بعضی بزنگاه‌های تاریخی نقشی نه چندان مثبت داشته باشند، اما چیزی که آن‌ها را از اکثر خانواده‌ها متمایز می‌کند، وجود چهره‌های بسیار تاثیرگذار در تاریخ گیلان و ایران است.

بسیاری از سمیعی‌ها وکیل و وزیر و ادیب و دانشمند بوده‌اند و فارغ از هرگونه جهت‌گیری‌های سیاسی باید گفت که آن‌ها بخش مهمی از هویت فرهنگی و تاریخی شهر ما هستند؛ لیکن متاسفانه تا کنون به صورت حساب شده به آن‌ها و تاثیرشان بر جامعه ما پرداخته نشده است. قطعا این واقعیت ‌که درباره خاندان بزرگ سمیعی کار تحقیقی دقیقی انجام نشده، خیلی زیبنده شهر ما نیست.

این خلاء نشان می‌دهد که لازم است طبق عرف رایج دنیا و همینطور شهرهای بزرگ کشور، در خصوص خانواده‌ای با این عمق نفوذ در جامعه، پروژه‌های پژوهشی از جمله مقاله و کتاب تحقیقی و محصولات چندرسانه‌ای انجام شود.

البته این کم‌توجهی صرفا به تاریخچه خاندان سمیعی محدود نشده و حتا میراث معماری و کالبدی آنان نیز مورد بی‌توجهی قرار گرفته است. خانه سمیعی‌ها واقع در محله ساغریسازان، یکی از قدیمی‌ترین خانه‌های تاریخی رشت است که قدمت آن به دوره قاجار برمی‌گردد. البته خانه سمیعی‌ها محدود به یک منزل مسکونی نیست، بلکه مجموعه‌ای از خانه‌ها بود که متاسفانه در گذر زمان تخریب شد، اما خانه‌ای که اکنون بجامانده متعلق به رحمت سمیعی است.

این خانه را میرزا محمدعلی خان رحمت‌آبادی فرزند میرزافتحعلیان از نوادگان حاج سمیع حدود دویست سال قبل ساخت. میرزا محمدعلی خان رحمت‌آبادی، اولین نماینده رشت در مجلس شورای ملی بود. فرزند او غلامرضا رحمت سمیعی معروف به تالش خان که چند دوره نماینده مجلس شورای ملی بود، ‌بعد‌ها در این خانه زندگی کرد. او اگرچه از ملاکین بزرگ زمان خودش بود، اما از بانیان جمعیت نشر فرهنگ و معارف و کتابخانه ملی رشت هم بود.

خانه رحمت سمیعی، دو طبقه است و برای این‌که از گزند رطوبت در امان بماند، روی یک سکو قرار گرفته است. معماری ساختمان سمیعی مبتنی بر الگوی خانه‌های زمان قاجار است. نمای قرینه ساختمان به دلیل پیروی از همین الگوست.

متاسفانه در سال‌های گذشته نهادهای مختلف نسبت به سرنوشت ساختمان‌های تاریخی در رشت کم‌توجه بوده‌اند. اگرچه مشکلات مالی در این کم‌توجهی نقش داشته و نمی‌توان آن را نادیده گرفت، اما آیندگان چنین عذری را از ما در مورد تخریب بناهای تاریخی نخواهند پذیرفت، همچنان که ما چنین بهانه‌ای را از گذشتگان نپذیرفته‌ایم.

خانه رحمت سمیعی به عنوان قدیمی‌ترین خانه رشت، جزو سرمایه‌های فرهنگی و تاریخی این شهر است. فارغ از این، خانه سمیعی نشانه‌ای از حیات خاندانی بزرگ و افتخارآفرین رشت است که در حافظه تاریخی شهروندان رشت جایگاه قابل احترامی یافته‌اند. خانه رحمت سمیعی در سال ۱۳۸۳ به عنوان یکی از آثار ملی ثبت شده است اما سابقه نه چندان قابل قبول مسوولان در قبال چنین آثاری باعث شده که ساکن امروز این خانه، فتحعلی رحمت سمیعی نسبت به پیشنهادهای مختلف برای بازسازی و نگهداری این بنای تاریخی به دیده تردید بنگرند.

با این حال، با احترام به تلاش‌های اداره کل میراث فرهنگی، خوشبختانه شورای شهر و شهرداری رشت باززنده سازی این بنای ارزشمند تاریخی را در قالب پروژه بزرگ بازآفرینی شهر رشت، در دستور کار قرار داده و برای آن ردیف بودجه تعریف شده است.

شهرنشینی و سرعت تغییرات در مرزهای شهری متاثر از عصر مدرن، از یک سو، و سرعت بالای اضمحلال بنا‌های تاریخی متاثر از شرایط جوی و اقلیمی گیلان زمین از سوی دیگر، خطر از بین رفتن این آثار ارزشمند تاریخی را دوچندان کرده است.

در صحت این ادعا همین بس که با گذشت بیش از چهار و نیم قرن از مرکزیت شهر رشت در استان گیلان، متاسفانه ندرتا آثار تاریخی با قدمت بیش از یک قرن در شهر عزیزمان می‌درخشد. این خود نشان می‌دهد که ما، اهالی امروز شهر رشت، می‌بایست با درک صحیح مسوولیت تاریخی خود، با عزمی راسخ زمانبندی مناسب برای حفظ و باززنده سازی این آثار تلاش کنیم.

نظرات

اولین دیدگاه این مطلب را ثبت کنید

آگاه‌سازی از
680

wpDiscuz