محمدتقی پوراحمد جکتاجی، نویسنده و پژوهشگر گیلانی در گفت و گو با رشت رویایی:
حمام حاجی می‌تواند نگین محله ساغریسازان باشد

حمام حاجی

رشت رویایی، سید احمد ساداتی ـ حمام حاجی یکی از حمام‌های قدیمی و مربوط به دوره قاجار در شهر رشت است که در محله ساغریسازان واقع شده و البته سال‌هاست که کاری اساسی برای مرمت و بازسازی و احیای مجدد آن صورت نگرفته است. این حمام با مساحت ۲۰۲ مترمربع و با کاشی کاری‌های زیبایی که دارد، دارای دو ورودی است که ورودی اصلی آن در ضلع جنوبی مشرف به خیابان ساغریسازان و دیگری در ضلع شرقی در کوچه تحویلی است که در واقع ورودی مردانه است. یک در ورودی دیگر هم در امتداد کوچه تحویلی قرار داشته که ورودی قسمت زنانه بوده که در حال حاضر تخریب شده و امکان دسترسی به قسمت‌های آن وجود ندارد. به بهانه قرارگرفتن این حمام در بین پروژه‌های بازآفرینی شهر رشت، به سراغ محمدتقی پوراحمد جکتاجی نویسنده و شاعر مطرح گیلان زمین رفتیم تا درباره ارزش تاریخی و سایر مسائل مربوط به این بنا با او به گفت و گو بنشینیم.

محمدتقی پوراحمد جکتاجی

جکتاجی در ابتدای صحبت‌های خود به رشت رؤیایی گفت: این حمام به نام‌هایی چون حمام حاجی، حاجی محمد، حاجی محمدجعفر و حمام حج فروش نامیده می‌شود که البته معروف‌ترین اسم این حمام همان حمام حاجی است. حمام حاجی متعلق به دوره قاجار است؛ البته بر سردرب آن سال ۱۳۰۸ حک شده که البته این تاریخ متعلق به کاشی کاری‌های حمام است و خود حمام قدیمی‌تر است. کاشی کاری‌های فوق‌العاده زیبایی در این حمام وجود دارد و از همه این‌ها برجسته‌تر، نقش شاهنامه‌ای جنگ رستم و دیو سپید است که بر سردرب آن نقش بسته است. باید بگویم که این کاشی کاری‌ها نتیجه زحمات استاد یوسف کاشی‌ساز است که یکی از کاشی‌سازهای معروف رشت در آن دوره بوده است. معمولاً فکر می‌کنند که رشت در هیچ زمانی با هنر کاشی‌کاری آشنا و صاحب کاشی‌سازهای مطرح نبوده است؛ اما این گونه نیست. البته ۲ پسر استاد یوسف نیز کار پدر را ادامه دادند؛ اما در کار خود به تبحر پدر دست پیدا نکردند.

وی ادامه داد: این حمام سال‌هاست که به حال خود رها شده، اما مالک دارد و یکی از افراد این خانواده خانم دکتر حج فروش هستند که خود پزشک و نقاش هستند و علاقه زیادی هم به حفظ ملکشان دارند. اما متاسفانه سرنوشت چنین بناهایی به خصوص در جغرافیای مرطوب گیلان در صورت عدم رسیدگی و عدم استفاده از آن‌ها، همین حالتی است که در حال حاضر برای این بنا اتفاق افتاده است. البته میراث فرهنگی که متولی حفظ و حراست از چنین بناهایی است، هر ساله دست به مرمت‌هایی جزیی در این بنا می زند، اما این مرمت‌ها تنها یک مسکن برای حمام حاجی هستند و نیاز است میراث فرهنگی به کمک نهادهای دیگر فکری اساسی به حال این بنا کنند. به طور کلی برای این که یک چنین بنایی در یک منطقه‌ای حفظ شود، خود مردم آن منطقه نیز باید به این موضوع حساس باشند. چرا که ممکن است مالک اصلی فوت شود و ملک به ارث برسد و در صورت عدم توافق وراث یا نیاز مالی آن‌ها، افرادی ملک را در دست می‌گیرند که با ویران کردن چنین بناهایی و تبدیل آن به مجتمع‌های مسکونی، تنها به فکر بهره‌های مادی خود باشند.

جکتاجی اضافه کرد: این در حالی است که چنین بناهایی به لحاظ جذب گردشگر می‌توانند کارکرد فوق‌العاده‌ای داشته باشند. برای مثال می‌توان به حمام فین کاشان و حمام گنجعلی خان کرمان اشاره کرد که از طریق سازمان میراث فرهنگی حفظ و مرمت شده و به عنوان موزه، چایخانه و قهوه خانه سنتی مورد استفاده قرار می‌گیرند. ما هم می‌توانیم چنین ایده‌ای را در حمام حاجی پیاده کنیم و از آن به عنوان موزه محله، موزه شهر و یا موزه حمام‌ها بهره بگیریم. همچنین می‌توان از این بنا به عنوان یک چایخانه سنتی استفاده کرد و روی آن به عنوان یک بنای فرهنگی مانور داد. در این حالت همان طور که پیش از این هم اشاره کردم، با توجه به نقش‌های شاهنامه‌ای که در این حمام وجود دارد، این بنا بهترین مکان برای برگزاری جشنواره‌های سالانه نقالی و شاهنامه خوانی خواهد بود. بدین صورت که می‌توان از همه نقالان در سراسر کشور دعوت به عمل آورد که هرچند وقت یک بار در این مکان به نقالی بپردازند و یا به صورت جلسات هفتگی یا ماهانه در این مکان شاهنامه‌خوانی انجام بپذیرد.

حمام حاجی

وی در ادامه گفت: نکته دیگری که باید به آن اشاره کرد این است که ساختمان حمام‌ها در نقاط مختلف کشور با هم فرق می‌کنند و به خصوص در گیلان و مازندران حمام‌های قدیمی معماری خاص و ویژه‌ای دارند که این مساله خود حمام حاجی را در مقابل سایر حمام‌های کشور ممتاز می‌کند. با توجه به ایده‌های نویی که در حال حاضر شهردار فعال رشت مطرح کرده، حمام حاجی می‌تواند در محله ساغریسازان نقشی اساسی در این راستا ایفا کند. متاسفانه ما گیلانی‌ها در حال حاضر دچار یک تجددگرایی افراطی شده‌ایم که با یک نظر منفی و تحقیرآمیز نسبت به گذشته نگاه می‌کنیم و قصد داریم هر چه را که از گذشته برایمان باقی مانده از بین ببریم. باید توجه داشت که الان به قول معروف دقیقه ۹۰ ماندگاری این گونه بناهاست و باید یک اراده جمعی و شهری برای احیا و بازسازی چنین بناهایی به وجود بیاید.

وی در بخش پایانی صحبت‌های خود نیز گفت: با توجه به این که دکتر ثابت‌قدم شهردار فعال شهر رشت تاکید زیادی روی محله محوری دارند و شهر رشت را به ۵۵ محله تقسیم کرده‌اند، حمام حاجی می‌تواند در صورت مرمت و بازسازی به عنوان نگین محله ساغریسازان شمرده شود.

نظرات

اولین دیدگاه این مطلب را ثبت کنید

آگاه‌سازی از
680

wpDiscuz