محمد غلامی‌پور

محمد غلامی‌پور
توسعه فضای سبز در فرایند توسعه

رشت رویایی – پیامدهای توسعه و تبعات ناشی از افزایش جمعیت و میزان معضلات زیست محیطی، موجودیت فضاهای عمومی و گسترش فضای سبز را در رویکرد شهرسازی مدرن اجتناب‌ناپذیر کرده است. تاثیرات زیست محیطی و فضای سبز در بحث توسعه بر کسی پوشیده نیست و امروزه مفهوم شهرها به نوعی با ویژگی‌های محیطی و فضاهای عمومی‌اش گره خورده است. در تاریخ شهرسازی همیشه از قدیم توجه و تاکید کافی بر روی فضاهای عمومی اجتماع‌پذیر و انسان‌محور در ساختارهای شهری وجود داشته است و در ادوار گذشته به شکل‌های مختلفی موجب پویایی بافت‌های شهری شده است. فضاهای عمومی به خصوص فضای سبز به جز تاثیرات محیطی می‌تواند با تاکید بر کارکردهای اجتماعی، سهم زیادی در توسعه داشته باشد. اما با ظهور عصر صنعتی و حضور روز افزون اتومبیل‌ها، فضاهای عمومی از ماهیت خود فاصله گرفتند و به ابزاری در خدمت خودروها تبدیل شدند. اما در دوران نوزایی شهرها با تغییر مفهوم توسعه و آگاهی نسبت به تبعات زیست محیطی نگرش کلاسیک، با تحدید فضای سواره در راستای گسترش فضاهای عمومی، تغییراتی نسبت به رویکرد شهرسازی و توسعه‌یافتگی شهرها شکل گرفت و جنبه‌های اجتماعی و روانشناسی محیط مورد تاکید واقع شد. امروزه دیگر نمی‌توان ماهیت شهرها را جدا از محیط‌های عمومی و فضاهای سبز در نظر گرفت و از ظرفیت و پتانسیل بالقوه آن جهت کارکردهای متنوع چشم‌پوشی کرد.

پارک محتشم

اما ویژگی‌های اقلیمی و توان اکولوژیکی یک شهر از عوامل تاثیرگذار در فرایند توسعه پایدار شهری به‌حساب می‌آید. شهر رشت به دلیل شرایط جغرافیایی و اقلیمی منحصربه‌فرد دارای ماهیتی طبیعی و سرزنده است. فضای سبز و جلوه‌های زیبای طبیعی بخشی از هویت رشت محسوب می‌شود که بدون در نظر گرفتن این آیتم، تصور رشت دشوار است. متاسفانه در سال‌های گذشته به دلیل عدم قاعده‌مندی در رویکردهای سنتی مدیریت شهری، جایگاه محیط زیست و ضرورت گسترش فضاهای عمومی در مواجه با پدیده مدرنیسم تحت شعاع قرار گرفت و در سلطه ساختمان‌ها و تعریض خیابان‌ها کمرنگ شد. اما با ورود شورای دور چهارم و مدیریت جدید شهری، با تحولات در نگاه توسعه‌طلبانه و انسان‌محور، لزوم توجه به فضاهای عمومی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت. افزایش سرانه فضای سبز به‌واسطه احداث پارک‌های مفاخر، فرهنگیان و غیره موجب شد شهر رشت در حوزه فضای سبز استانداردهای جهانی را پشت سر بگذارد. اما با توجه به موج احداث پیاده راه‌ها با توجه به کارکردهای اجتماعی و توجه به بحث برندسازی شهری، لزوم توجه به زیباسازی و گسترش فضای سبز شهری در پیاده راه‌ها، میادین و بلوارها و حتی در سطح محلات بیش از پیش احساس می‌شود. یکی از الزامات فرایند توسعه شهری و توسعه فضای سبز، بحث مشارکت مردم و تغییر تدریجی فرهنگ عمومی است. ماهیت فضاهای عمومی به علت توان بالا در کاربری‌های متنوع مثل فراغتی، تفریحی، زیباسازی و غیره نقش اثرگذاری در بالا بردن میزان مشارکت‌پذیری دارد. اما این مشارکت می‌تواند نیروی محرکه‌ای در راستای حفظ فضای سبز و توسعه آن مؤثر باشد. اما لزوم ارتقاء فرهنگی و افزایش مشارکت مدنی در ابتدا نیازمند گسترش و توسعه فضای سبز و زیباسازی شهری توسط مدیریت شهری است تا تأثیر آن در جامعه و ایجاد وابستگی مردم به محیط‌های شهری بیشتر شود.

در حال حاضر یکی از انتقادات عمومی نسبت به پروژه پیاده راه فرهنگی شهرداری، وجود نخل‌هایی ست که نسبت به ماهیت شهر رشت همسانی ندارند. شاید یکی از عوامل مهم در اینکه وجود این درختان نخل در گذشته از چشم اکثریت جامعه دور مانده، تأثیر خود پیاده راه و ایجاد احساس لزوم فضای سبز بیشتر در نگاه عمومی است؛ هرچند میزان پایین عقلانیت در جامعه و رفتارهای احساسی در این‌گونه انتقادها بی تأثیر نیست. شهرداری با قطع یا جابه‌جایی درختان قدیمی نخل در میدان شهرداری دست به اشتباه گذشته در خصوص قطع درختان امام خمینی نزد اما این محافظه‌کاری یا احترام به خواسته‌های عمومی به نتیجه متفاوتی منجر نشد و بار دیگر انتقادهای بسیاری برای حفظ درختان نخل از مدیریت شهری مطرح شد. اما از حاشیه اگر بگذریم، توسعه و گسترش فضای سبز از کمبودهای فضاهای عمومی شهر رشت به خصوص پیاده راه فرهنگی بشمار می‌آیند. یکی از مطالبات عمده مردم افزایش فضای سبز پیاده راه فرهنگی است که مدیریت شهری را به این کار وادار کرد. مدیرعامل سازمان زیباسازی شهر رشت اخیراً از افزایش فضای سبز در پیاده‌راه فرهنگی میدان شهدای ذهاب خبر داد و گفت:«به دلیل نیاز به افزایش فضای سبز موجود در پیاده راه، اخیراً تصمیم‌گیری شده است که از مسیر خیابان سعدی نسبت به افزایش فضاهای مذکور اقدام شود».

اما ویژگی‌های اقلیمی و محیطی هر شهر می‌تواند یکی از شاخص‌های تاثیرگذار در بحث برندسازی شهری باشد.تأثیر پدیده پیاده راه، تنوع کاربری و تأثیر سرزندگی در اوقات شبانه خود می‌تواند با تکیه بر عناصر تاریخی و هویتی شهر رشت، عاملی تاثیرگذار در برندسازی شهر رشت باشد. اما پیاده راه‌ها و فضاهای عمومی شهر رشت بستر مناسب برای زیباسازی و تبدیل آن به یک اثر هنری با ویژگی‌های زیبایی شناسانه در راستای شکل‌گیری سرمایه اجتماعی و ارتقاء سطح کیفی است. در چنین مسیری است که شهر رشت می‌تواند به سمت برندسازی گام بردارد. زیرا هویت شهر رشت وابسته به طبیعت و سرسبزی است و همین ویژگی می‌تواند به یک شاخصه منحصر به فرد در تغییر سیمای شهری و شناسه‌ای جهت تشخص بخشیدن به آن استفاده شود. به عنوان نمونه، باغ‌های گل لاله و رز در نورماندی هلند یکی از شاخصه‌های هویت بخشی به این شهر معروف بشمار می‌رود. یا از نمونه‌های داخلی می‌شود شهر نوشهر را مثال زد که به شهر بهارنارنج معروف است. این شهر به‌واسطه کاشت درخت نارنج در بلوارها و پیاده‌روها در فصل بهار سرشار از رایحه خوش بهارنارنج می‌شود و نظر هر گردشگری را به خود جلب کند. مدیریت شهری رشت نیز می‌تواند از این تمهید ساده اما مؤثر در راستای تغییر سیمای بصری و زیبایی سازی فضاهای عمومی با کاشت گل‌های فصلی و استفاده از رنگ گل‌ها در دیزاین شهری در نقاط مختلف یا ساخت تونل‌های گیاهی اقدام کند. شهر رشت این قابلیت را دارد که به دلیل وجود فضاهای عمومی قابل قبول به شهر گل‌ها و رنگ‌ها تبدیل شود. ایجاد تصویر مطلوب شهر در ذهن ساکنان و سایر افراد می‌تواند باعث جذب هر چه بیشتر سرمایه گذاران، گردشگران و مهاجران شود و مقدمات برندسازی یک شهر را فراهم کند. اما لزوم برندسازی شهری تغییر نگرش در مدیریت شهری است و به صرف هزینه‌های زیاد و ایجاد عوامل کالبدی محدود نمی‌شود بلکه استفاده از همین تمهیدات ساده مثل کاشت گل‌های زیاد در سطح وسیع یا شاخصه‌هایی مثل روح زنده حاکم در شب‌های رشت می‌تواند در راستای برند سازی این شهر بسیار اثرگذار باشد.

نظرات

اولین دیدگاه این مطلب را ثبت کنید

آگاه‌سازی از
680

wpDiscuz