بررسی یکی از اسرارآمیزترین پدیده‌های مغزی با نام دژاوو

مغز

دژاوو پدیده‌ای روانشناسی و نسبتاً پیچیده است و نظریات متفاوت بسیاری پیرامون اینکه چرا دژاوو رخ می‌دهد»وجود دارد. پژوهشگر سوئیسی آرتور فانکهاوسر» معتقد است چندین حالت دژاوو و حقایق مرتبط به آن وجود دارد و درواقع بهتر است که با جزییات روی این پدیده مطالعه شده و تفاوت‌های ریز میان تجربیات مشخص شوند.

ماهنامه دانشمند – فائزه پورمتشکر: شاید تابه‌حال برایتان پیش‌آمده باشد که به شهری برای نخستین بار سفر کنید و به مکانی دیدنی بروید و حین مشاهده آنجا ناگهان حس کنید که همه چیز در نگاهتان آشنا است و انگار درزمانی دور آن مکان را دیده‌اید.
حتی ممکن است این حس را در جمع گروهی خود با دوستانتان داشته باشید؛ مثلاً دور میزی نشسته‌اید و شام می‌خورید و با یکدیگر درباره مسائل روز حرف می‌زنید، ناگهان احساس می‌کنید که تمام صحنه‌ها از جمله بحث جاری، میز شام و جمع دوستان را قبلاً دیده و آنها را تجربه کرده‌اید. از این حالت با نام« دژاوو» یاد می‌شود. دژاوو کلمه‌ای فرانسوی و به معنای »قبلاً دیده شده» است.

دژاوو پدیده‌ای روانشناسی و نسبتاً پیچیده است و نظریات متفاوت بسیاری پیرامون اینکه «چرا دژاوو رخ می‌دهد» وجود دارد. پژوهشگر سوئیسی «آرتور فانکهاوسر» معتقد است چندین حالت دژاوو و حقایق مرتبط به آن وجود دارد و در واقع بهتر است که با جزییات روی این پدیده مطالعه شده و تفاوت‌های ریز میان تجربیات مشخص شوند. در واقع فانکهاوسر سوئیسی دو حالت بروز دژاوو یکی به معنای قبلاً دیده شده و دیگری به معنای قبلاً تجربه شده یا زندگی شده را در نظر دارد.

در پژوهشی که سال ۲۰۰۳ گروهی از دانشمندان دانشگاه کوماموتو در ژاپن انجام دادند بیش از ۷۰ درصد مردم گفتند که حالت‌هایی از دژاوو را تجربه کرده‌اند و بیشترین میزان تجربه مربوط به افراد بین ۱۵ تا ۲۵ سال بوده است.

دژاوو یقیناً با صرع لوب گیجگاهی در ارتباط است. بر اساس گزارش‌ها دژاوو درست پیش از تشنج لوب گیجگاهی رخ می‌دهد. کسانی که از حملات صرعی رنج می‌برند می‌توانند دژاوو را در مدت وقوع حملات یا لحظه‌های بین تشنج‌ها تجربه کنند.
ازآنجایی‌که این امر هم در افراد با دلایل پزشکی خاص و هم در افراد سالم رخ می‌دهد، باعث ایجاد گمانه‌های بسیاری شده است که چرا و چگونه این پدیده پیش می‌رود.

روانکاوهای بسیاری دژاوو را به یک امر فانتزی ساده یا مرتبط با پایان دادن یک رؤیا نسبت می‌دهند، درحالی‌که برخی روانپزشکان آن را نتیجه عدم تطابق مغز می‌دانند که باعث می‌شود اتاق کنترل مرکزی بدن در تشخیص حال و گذشته دچار اشتباه شود.
بسیاری از فراروانشناسان بر این باور هستند که این پدیده به تجربه‌ای در زندگی گذشته افراد بر می‌گردد. البته آشکار است که باید در این زمینه تحقیقات بیشتر و گسترده‌تری انجام شود به‌خصوص که حالت زودگذر و غیرقابل‌پیش‌بینی بودن آن، بررسی چگونگی عملکرد و مطالعه‌اش را مشکل کرده و به همین دلیل در طولانی‌مدت از آن موضوعی اسرارآمیز ساخته است.

راز دژاوو و ارتباطش با خاطرات ما

احساس می‌کنید که شما قبلاً این مطلب را خوانده‌اید؟ خیلی از ما آدم‌ها حتی به صورتی محو، دژاوو را تجربه کرده‌ایم. اولین اسکن‌های مغزی که از این پدیده تهیه شده‌اند، نشان می‌دهند مغز در حال بررسی خاطرات است. پیش‌ازاین، باورها چنین بود که دژاوو در اثر خاطرات جعلی رخ می‌دهد اما ماه گذشته، گروهی از پژوهشگران به سرپرستی آکیرا اُکانر در دانشگاه سنت اندروز انگلیس خلاف این نظریه را نشان دادند.

این گروه که نتایج یافته‌های شان را در کنفرانس بین المللی حافظه در بوداپست ارائه داده‌اند، از روشی استاندارد برای اینکه نشان دهند خاطرات جعلی در ذهن انسان‌ها چگونه برانگیخته می‌شوند، استفاده کرده‌اند. این گونه که به شخص مورد آزمایش فهرستی از کلمات مرتبط را مانند بالش، شب، تختخواب و رویابینی و … ارائه دادند اما کلمه کلیدی و ارتباطی آنها را که «خوابیدن» است، نگفتند.

هنگامی‌که مدتی بعد از فرد درباره آنچه شنیده است، سؤال می‌شود، او فکر می‌کند که آن کلمه کلیدی را هم شنیده است و این نمونه‌ای از خاطرات جعلی است. برای ایجاد حس دژاوو، سرپرست گروه پژوهشی ابتدا از داوطلبان پرسید آیا واژه‌ای که با حرف «خ» (S) آغاز شود را شنیده‌اید؟ و آنان پاسخ منفی دادند. این جواب نشان می‌دهد هنگامی که از آنها سؤال شد آیا کلمه «خوابیدن» (Sleep) را شنیده‌اید، قادر بودند به یاد بیاورند که نشنیده‌اند اما همزمان هم، این کلمه به نظرشان آشنا می‌آمد.

ذهن سالمند

اگر صحت نتایج- تحقیقات آکیرا اُکانر اثبات شود به این معنا خواهد بود که دژاوو علامتی است که می‌گوید دستگاه کنترل حافظه مغز شما به درستی کار می‌کند و شما در به یاد آوردن وقایع کمتر دچار خطا می‌شوید. این با آنچه ما قبلاً درباره اثرات سن روی حافظه می‌دانستیم تطابق دارد زیرا دژاوو در افراد جوان‌تر بیشتر و در افراد مسن، کمتر رخ می‌دهد.
اُکانر می‌گوید: ممکن است دستگاه کنترل عمومی حافظه رو به افول باشد و همین مسئله سبب می‌شود که قدرت تشخیص خاطرات اشتباه در شما کاهش یابد.

او در ادامه توضیح می‌دهد: اگر کسی هرگز دژاوو را تجربه نکرده می‌تواند به این معنا باشد که از اول، دستگاه کنترل حافظه بهتری داشته است. بنابراین وقتی خاطرات اشتباه نمی‌سازد علتی هم برای اینکه دژاوو را تجربه کند وجود ندارد.

وجود تعارض در مغز

تیم تحقیقاتی دانشگاه سنت اندروز با استفاده از روش fMRI (تصویرسازی تشدید مغناطیسی کارکردی) که نوعی روش تصویربرداری در ام.آر.آی است، مغز ۳۱ نفر از داوطلبان را حین تجربه دژاوو اسکن کردند. پیش از دستیابی به نتایج انتظار می‌رفت که ناحیه‌هایی از مغز که درگیر خاطرات هستند، مانند هیپوکامپ که مرکز یادگیری است، هنگام این پدیده فعال باشند ما این تحقیق عکس این موضوع را نشان داد زیرا نواحی قدامی مغز که در تصمیم گیری نقش دارند، فعال بود.

آکیرا اُکانر بر این باور است که احتمالاً نواحی قدامی مغز لابلای خاطراتمان در حال کنترل این مسئله هستند که آیا انواعی از اشتباه خاطره‌ای وجود دارد یا خیر تا در صورت وجود، هشدار دهند. در واقع میان آنچه واقعاً تجربه کرده‌ایم و آنچه فکر می‌کنیم تجربه کرده‌ایم، تضاد و درگیری است.

استفن کوهلر از دانشگاه آنتاریوی غربی در کانادا می‌گوید: این نتایج نشان می‌دهد که احتمالاً هنگام بروز دژاوو، مغز دچار تعارض و ناسازگاری در تفکیک سازی امور می‌شود.

او در ادامه می‌گوید: ما هنوز نمی‌دانیم که دژاوو مفید است یا نه. ممکن است تجربیات آن، مردم را هوشیارتر کند زیرا آنها متوجه می‌شوند نباید خیلی هم به حافظه‌شان اعتماد کنند اما در این زمینه هنوز شواهدی در دست نداریم.

نظرات

اولین دیدگاه این مطلب را ثبت کنید

آگاه‌سازی از
680

wpDiscuz