رفع پساب‌های بیمارستانی پیش‌نیاز هرگونه اقدام در راستای احیای رودخانه‌ها است
با رودخانه‌های آلوده، هویت شهر رشت تحت‌الشعاع قرار می‌گیرد

رشت رویایی، محمد غلامی‌پور- نقش رودخانه گوهررود و زرجوب در شکل‌گیری شهر رشت در گذشته غیرقابل انکار است. این دو رودخانه از محلات مختلف شهر می‌گذرند و جلوه خاصی به شهر می‌بخشند. هرچند بیشترین میزان آب مصرف کشاورزی و شرب منطقه به‌واسطه این دو رودخانه تأمین می‌شود و به عنوان مهم‌ترین عامل تأمین کننده آب تالاب انزلی بشمار می‌روند اما میزان آلودگی این دو رودخانه به حدی بالاست که به عنوان آلوده‌ترین رودخانه‌های کشور از آن نام برده می‌شود. رودخانه که در روزگاری نه چندان دور، شریان‌های اصلی کالبد رشت به حساب می‌آمدند، امروزه به دلیل بی‌توجهی‌های دولتی و سیاست‌های اشتباه مدیران شهری در گذشته نفس شهر را بریده‌اند. درباره منابع آلوده کننده این رودخانه‌ها صحبت‌های بسیاری شده است و کارشناسان متفق‌القول بر این باورند که فاضلاب‌های شهری، فاضلاب صنعتی و کشاورزی نقش عمده‌ای در تخریب آنها دارند. متاسفانه پیامدهای توسعه شهری و تراکم جمعیت رشت، رودخانه‌ها و محیط زیست را به سمت تخریب هرچه بیشتر سوق داد و امروزه میزان خودپالایی این رودخانه‌ها به حدی کاهش یافته که دیگر توان تجزیه مواد زائد و ترمیم خود را ندارد.

رودخانه - پساب

رودخانه‌ها در کشورهای توسعه‌یافته نقش موثری در توسعه پایدار شهری ایفا می‌کنند. پتانسیل بالقوه و ظرفیت بالای رودخانه در هر شهری به عنوان یک نعمت قابل ملاحظه سهم بسیاری در زیباسازی، توسعه گردشگری و جذب سرمایه دارند و همین‌طور به دلیل تنوع بالای کاربری می‌توانند به عنوان یک سیستم حمل و نقل عمومی برای کاهش میزان ترافیک استفاده شوند. اما در فرایند توسعه شهر رشت، عمده‌ی برنامه‌ها و سیاست‌گذاری‌های مدیریت شهری در گذشته همپوشانی لازم و مورد نظر را با حفظ محیط زیست و بهره‌مندی از ظرفیت‌های آن نداشته است. نگاه سیاست‌گذاران ما نسبت به مفهوم توسعه نگاهی کلاسیک و سنتی بود که پیامدها و تاثیرات سوء آن را امروزه در سطح کیفی زندگی مردم رشت می‌توان مشاهده کرد. یکی از مسائلی که در خصوص ساماندهی و احیای رودخانه وجود دارد این است که سازمان و نهاد مشخصی مسئول حفظ و صیانت از رودخانه نیست. شهرداری، شرکت آب منطقه‌ای و سازمان محیط زیست بخشی از سازمان‌های درگیر در بحث رودخانه‌ها به حساب می‌آیند که هر کدام از آنها مسئولیت خاصی بر عهده دارند. اما در گذشته به کرات دیده شده عدم هماهنگی و تعامل بین این نهادها گاهی بار مضاعفی به دوش این رودخانه‌های مظلوم تحمیل کرده و هر کدام از این نهادها انگشت اتهام را در برابر مطالبات عمومی متوجه دیگر نهادها کرده است.

سرپرست دفتر فنی شرکت آب منطقه‌ای با اشاره به تشکیل کارگروه حفاظت و احیای رودخانه‌های گیلان به ریاست استانداری با هدف مطالعه و ارائه راهکارهای مناسب کنترل آلودگی‌ها و ارتقای کیفیت آب رودخانه‌ها، می‌گوید: ما در کارگروه احیای این دو رودخانه دوازده آیتم در نظر گرفتیم و مسئولیت هر یک از ارگان‌های ذی‌ربط مثل شهرداری‌ها، محیط زیست، آب منطقه‌ای و غیره را مشخص کردیم. دوازده پروژه مختلف در طرح کلی پیش بینی شد. قرار بر این است بعد از اینکه شهرداری به بحث ورود آلاینده‌ها و شیرابه‌ها ورود پیدا کرد، اقدامات مقتضی جهت رفع شیرابه‌های سراوان که بزرگ‌ترین عامل آلودگی زرجوب است و همچنین کارخانه کمپوست که به طور مستقیم بر گوهر رود تاثیرگذار است، عملی شود. ده میلیارد تومان بودجه به شهرداری برای ساخت تصفیه‌خانه سراوان و کارخانه کود عالی ما و جلوگیری از فاضلاب به رودخانه‌ها تخصیص داده شد و باقی بودجه از سوی استانداری به باقی سازمان‌ها اختصاص گرفت. اما ما در آب منطقه‌ای با هزینه‌ای به مراتب کمتر، بالغ بر دوهشتم بودجه اختصاص‌یافته به شهرداری، شیرابه سراوان را به روش طبیعی به‌واسطه شن و ماسه سپیدرود تصفیه کردیم و توسط خود آب منطقه‌ای نمونه‌برداری و آزمایش‌های لازم انجام شد و در حال حاضر حتی توسط آزمایشگاه ملی در سطح کشور نیز در حال آزمایش است. اما نتیجه آزمایش‌های ما گویای این مسئله است که یکی از مهلک‌ترین آیتم‌ها در شیرابه سراوان از ۲۸ هزار به عدد یک رسید. با این اقدامات یکی از مهم‌ترین عامل‌های آلودگی گوهررود کم خواهد شد. اگر این اقدامات به شکل عملی جواب داد، انشاءا… با چهار برابر ظرفیت تصفیه‌خانه گوهررود، تصفیه سراوان را در رودخانه زرجوب نیز عملی می‌شود.

علی‌رضا مولایی در خصوص میزان بودجه اختصاص گرفته به شهرداری، اظهار می‌دارد: شهرداری برای جلوگیری از ورود فاضلاب به رودخانه‌ها و احیای این دو رودخانه چند طرح به کارگروه ارائه داد. با راه‌اندازی فاز دو کارخانه کمپوست که در دستور کار شهرداری قرار دارد، میزان پسماندی که می‌بایست به سمت لندفیل تصفیه‌خانه سراوان برود کاهش می‌یابد. شهرداری برای اجرای طرح‌های خود تقاضای پانزده میلیارد تومان برای بهسازی و راه‌اندازی فاز دو کارخانه کمپوست و کاهش میزان آلودگی ناشی از آن درخواست کرده بود اما در نهایت ده میلیارد تومان به آنها اختصاص داده شد. هر چند شهرداری صرف‌نظر از این اعتبار، بودجه‌ای برای این مهم در نظر دارد و با احتساب این بودجه می‌تواند مسئولیت خود را عملی کند. شهرداری تنها نهاد درگیر در رفع این مسئله نیست و انشاءا… با تلاش و تعامل بین ارگان‌های ذی ربط به شرط برنامه‌ریزی طبق برنامه مدون، هر شرکت و نهاد مرتبط بتوانند پروژه‌های مد نظر خود را که به تصویب کارگروه رسیده در اولویت قرار داده و به نحو احسنت اجرا کنند تا شاهد رفع این معضل باشیم. البته نیاز است این کارگروه توان نظارتی داشته باشد و بتواند در تمام مراحل کار پروژه‌هایی که به آن بودجه تخصیص داده شده زیر نظر بگیرند.

موثرترین اقدام برای احیای رودخانه‌ها رفع پساب‌های بیمارستانی است
نماینده مجری سد شفارود با تاکید بر مسئولیت سنگین آب و فاضلاب، تصریح می‌کند: آب و فاضلاب به‌واسطه بودجه‌ای که در اختیار دارد هم باید تلاش کند کارایی بالایی از تصفیه خانه مرکزی رشت بگیرد، ۶۰ هزار متر مکعب فاضلابی که مدنظر است بتواند منتقل کند و گذشته از آن، حداقل دو عدد فاضلاب محلی که برای مناطق مختلف رشت در نظر گرفته شده است را در دستور کار قرار دهد. می این نوید را بر اساس قول وزارت بهداشت بدهیم که تا انتهای سال ۹۵ هیچ فاضلابی از هیچ بیمارستانی وارد این دو رودخانه نشوند تا جلوی برخی از آیتم‌های مخرب و عامل بیماری‌ها بدین‌وسیله گرفته شود. بعد از آن اداره آب و فاضلاب ارگانی است که می‌تواند بیشترین اثرگذاری را داشته باشد و بعد از آن به ترتیب شهرداری و آب منطقه‌ای و محیط زیست قرار دارند که می‌بایست طوری با یکدیگر مشارکت داشته و مجریان خوبی برای پروژه‌های تعریف شده باشند تا این مشکل رفع شود.

مولایی با بیان اینکه عامل مخرب فاضلاب‌های بیمارستانی اگر در اولویت قرار نگیرد، هیچ‌کدام از اقدامات دیگر ارگان‌ها اثرگذار نخواهد بود، می‌افزاید: راحت و کاراترین و موثرترین اقدامی که برای احیای رودخانه گوهررود و زرجوب می‌توان کرد رفع معضل پساب‌های بیمارستانی است. چون به صورت پکیج‌های مشخص در داخل خود بیمارستان‌ها نصب می‌شود و و پس از تصفیه فاضلاب بیمارستانی، وارد رودخانه می‌شود. مسئولیت این کار با وزارت بهداشت است و ۹ ماه، زمان بندی‌ای است که برای بهره‌برداری از آن پیش‌بینی شده است. بیمارستان در طول این ۹ ماه باید به این پکیج‌ها مجهز شوند. برنامه ریزی کارگروه به سمتی است که پیش از هر چیز پروژه تصفیه فاضلاب‌های بیمارستانی به بهره‌برداری برسد. اگر وزارت بهداشت نظارت خوبی بر اجرای این پروژه‌ها داشته باشد، پس از آن شهرداری و آب منطقه‌ای می‌توانند با سهولت بیشتری پروژه‌های خود را اجرایی کرده و به بهره‌برداری برسانند.

باید به تصمیمات کارگروه احترام گذاشته شود
وی با اشاره به اینکه اگر گروه‌هایی که مسئولیت مدیریت رودخانه‌ها را به دوش دارند بتواند با یکدیگر تعامل داشته باشند و از کارشناسان بهترین استفاده را ببرند، می‌گوید: تا کنون در بحث مدیریتی می‌توان به گروه‌ها نمره بالای ۹۰ را داد. ولی به هر حال شهرداری ارگانی اجتماعی محسوب می‌شود و مناسبات بسیاری با اجتماع دارد و مطالبات مردم معمولاً از سمت شهرداری‌ها است. ولی باید این نکته را در نظر داشته باشید که مسئولیت رودخانه‌ها در محدوده شهری با شهرداری است اما قانون مشخص کرده که مسئولیت کل رودخانه با شرکت آب منطقه‌ای است و محیط زیست هم بر کلیه امور مرتبط با خود نظارت دارد. در خصوص بررسی و بالا بردن کیفیت آب، آب منطقه‌ای مسئولیت دارد و باید از طریق محیط زیست کنترل‌های مورد نظر انجام شود. بحثی که وجود دارد این است که ما رودخانه را تنها در محدوده شهر نباید ببینیم؛ قسمت اعظم رودخانه‌ها در خارج از شهرها جریان دارد و به عنوان مثال از ۵۴ کیلومتر رودخانه زرجوب تنها ۱۲ کیلومتر در داخل شهر جریان دارد و همین ۱۲ کیلومتر بیشترین میزان آلودگی را متحمل رودخانه می‌کند و به نقاط پایین‌دست هدایت می‌کند. و در پایین‌دست و بالادست رودخانه باید آب منطقه‌ای وضعیت آن را رصد کند و آلوده‌کننده‌ها در قانون مشخص شده است که اداره محیط زیست وظیفه رصد کردن و کنترل آن را دارد. اما بحث زیر سؤال بردن مدیریتی در حال حاضر جایی از اعراب ندارد. ما با این روند می‌توانیم به جایگاهی برسیم که میزان آلوده کننده‌ها در هر شاخصی مشخص شود و بحث میزان خودپالایی رودخانه‌ها نیز از بحث‌های دیگری است که به امید خدا در سال دوم به شکل علمی‌تری مورد بررسی قرار خواهیم داد. در سال همدلی این تعامل بین ارگانی و عزم جدی شکل‌گرفته و می‌تواند ماحصل آن اجرای پروژه‌های اساسی مثل تصفیه فاضلاب‌های بیمارستانی باشد تا چهره رودخانه‌ها دچار تغییر شده و مردم ببینند اقداماتی در حال انجام است.

مولایی در پاسخ به انتقادهای مطرح شده در خصوص عدم تعامل بین آب منطقه‌ای و شورای شهر رشت و عدم پاسخگویی درست نسبت به وضعیت این پروژه، می‌افزاید: اینکه یک نفر به صورت سیاسی با یک مسئول تماس بگیرد و انتظار داشته باشد که همه آیتم‌ها را در اختیارش قرار دهد منطقی نیست و مطمئناً شاید اطلاعات و تخصص لازم را نداشته باشد تا بتوان پاسخ درست را دریافت کند. ولی قاعدتاً اگر برنامه‌ریزی شده و به شکل قانونی و مدون این اطلاعات را بخواهند و جلساتی تشکیل شود، بدیهی است که ما و دیگر اعضای کارگروه حضور به عمل می‌رسانیم و پاسخگوی سؤالات و تشریح وضعیت پروژه‌ها خواهیم بود. اینکه از دور بایستیم و تلاش‌ها را زیر سؤال ببریم درست نیست. وقتی که کارگروه استانی از یک آیتم مشخص نتیجه می‌گیرد، دیگر نباید برخی از اشخاص خود را برتر از فکر جمعی بدانند. کارگروه وقتی به یک نتیجه‌ای می‌رسد، همگان باید با یکدیگر همدل باشند تا آن کار به سرانجام برسد. در این کارگروه نماینده وزارت کشور، نماینده وزارت نیرو، نماینده محیط زیست و غیره حضور دارند و قطعاً با همفکری و مطالعه اعضا تصمیماتی گرفته می‌شود و باید حداقل یک سال زمان داد تا بر روی ماحصل این تصمیمات در عمل بحث شود.

ظرفیت‌های رودخانه‌ها یکی از ملزومات توسعه بشمار می‌رود
رضا حسن‌زاده کارشناس حوزه گردشگری در خصوص تأثیر رودخانه‌ها در توسعه پایدار شهری، معتقد است: امروزه بحث توسعه شهری صرف نظر از حساسیت زیست‌محیطی امکان‌پذیر نیست و در این بین پیامد عوارض و عوامل تخریب رودخانه‌ها در شهر بسیار پررنگ است. رودها در همه جای جهان به عنوان یک عارضه مهم طبیعی در بحث مدیریت شهری محسوب می‌شود. این نعمت الهی به دلیل ویژگی‌ها و خصوصیات ذاتی و رفتاری تأثیر بسیاری در سطح کیفی محیط زیست ایفا می‌کنند. اما در شهرهای پیشرفته از توان و ظرفیت بالقوه رودخانه‌ها به عنوان یکی از ملزومات توسعه پایدار شهری مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. به عنوان نمونه ایجاد فضای سبز در حاشیه رودخانه‌ها می‌تواند در افزایش سرانه فضای سبز و توزیع خدمات در مناطقی که رودخانه از آن می‌گذرد، تأثیر گذار باشد. فضای سبز همگانی می‌تواند در سلامت روحی و روانی شهروندان و با ایجاد محیط زیست سالم در راستای افزایش رفاه شهروندان نقش محوری ایفا کند و ارتباط مراکز اجتماعی شهر از این طریق، زیباسازی و افزایش کیفیت محیط و برقراری عدالت شوند از فرصت‌هایی که می‌توان به‌واسطه رودخانه‌ها ایجاد شوند.

رودخانه‌ی آلوده می‌تواند عامل بازدارنده در توسعه گردشگری باشد
این استاد دانشگاه با اشاره به تاثیرات سوء رودخانه‌های آلوده در توسعه گردشگری، معتقد است: بدون شک شهری که دارای آلوده‌ترین رودخانه‌های کشور است، نمی‌تواند در بحث توسعه گردشگری به پایداری برسد. رودخانه یک رکن اساسی در بحث توسعه بشمار می‌روند. شما نمی‌توانید به گردشگر بگویید که به این شهر بیاید اما به رودخانه‌های ما نگاه نیندازد. خب تصویری که به‌واسطه این رودخانه‌ها در ذهن گردشگر نقش می‌بندد، چیست؟ گردشگر برای کسب تجربه‌هایی جدید مسافرت می‌کند که امکان تجربه در شهر خود را نداشته باشد. رودخانه هویت و ماهیت رشت به حساب می‌آیند و اگر رودخانه‌ها زیر سؤال بروند این هویت شهر رشت است که تحت شعاع قرار می‌گیرد.

وی در پاسخ به این سؤال که بهره‌مندی از ظرفیت‌های رودخانه زرجوب و گوهررود در حوزه گردشگری و ایجاد حمل و نقل آبی آیا نسبت به شرایط این رودخانه‌ها تا حدود زیادی ایدئالیستی نیست، می‌گوید: پیش از اقدامات درمانی و پیشگیرانه نمی‌توان به ظرفیت‌های موجود در پیش‌فرض‌های مورد نیاز گردشگری اندیشید. زیرساخت گردشگری آبی نیازمند داشتن یک رودخانه پر آب و دارای آب با کیفیت است. اما معمولاً کشورهایی که از حمل و نقل آبی استفاده می‌کنند، دارای رودخانه‌هایی با عرض زیاد و اراضی آزاد و هم‌سطح هستند. اما اگر آلودگی این دو رودخانه رفع شود و کیفیت آب زیاد شود، می‌توان خروجی‌های مناسب و کاربری‌های متنوع برای آن پیش‌بینی کرد. کاربری ورزشی و تفریحی یکی از الزامات مورد توجه در بحث گردشگری به‌حساب می‌آید. سفرهای آبی نه به عنوان یک سیستم حمل و نقل عمومی اما به عنوان کاربری تفریحی برای گردش در مسیر رودخانه و گذر از محلات پیش‌بینی شده در قالب اتوبوس دریایی یا رستوران‌های آبی می‌تواند مورد توجه قرار بگیرد.

نظرات

اولین دیدگاه این مطلب را ثبت کنید

آگاه‌سازی از
680

wpDiscuz