از «اعتیاد به عشق» تا «عشق سالم»

رشت رویایی، دکتر علیرضا کیومرثی- اعتیاد به رابطه یکی از اعتیادهای رفتاری است که شکلی از اختلال صمیمیت است. اختلال صمیمیت یک سبک رفتاری مشکل‌ساز در نزدیک شدن یا نزدیک ماندن به فرد دیگری است. این اختلالات به چهار شکل دیده می‌شوند.

عشق

* بی‌میلی جنسی

* اجتناب از عشق

* اعتیاد به روابط جنسی

* اعتیاد به عشق

یک رابطه اعتیادی موقعیتی است که در آن فرد برای توجه و حضور شخص دیگر به صورت غیرطبیعی دچار وسوسه می‌شود. او برای کامل شدن، کاملاً به این فرد وابسته است. وقتی این شخص در کنار او نیست، احساسی درست شبیه احساس یک معتاد به مواد مخدر در زمان خماری دارد؛ به عبارت دیگر به هر قیمتی می‌خواهد رابطه را حفظ کند و هر زمان که به پایان دادن به این رابطه می‌اندیشد، احساس می‌کند قرار است زندگی او به پایان برسد و بدون آن دچار افسردگی، اضطراب و پوچی می‌شود.

فرد در این مورد اعتمادبه‌نفس ندارد و رابطه‌اش سرشار از ناکامی و عزت‌نفس پایین است. معتاد به رابطه احساس تهی بودن، کامل نبودن، یأس و غم می‌کند و درصدد برطرف کردن آن از طریق ارتباط با فردی دیگر برمی آید. رابطه وسیله‌ای برای برطرف کردن نیاز یک نفر به عشق، توجه و امنیت در نظر گرفته می‌شود، نه یک تجربه مشترک. رابطه اعتیادی به عرصه‌ای برای تلاش جهت حل موضوعات ناتمام گذشته تبدیل می‌شود.

روابط عاطفی در فرد با هم زمانی نبودن عشق و عشق مفرط مشخص می‌شوند. همچنین عشق زیاد همراه با توجه وسواسی به دیگری ارزانی می‌شود؛ در حالی که میزان عشقی که دریافت می‌شود، کافی نیست. فرد اغلب اوقات به شریک خود فکر کرده و در مورد رابطه با او خیال‌پردازی می‌کند. او زمان و انرژی زیادی صرف می‌کند و به ادامه رابطه امید دارد و مرزهای بین فردی سالم به دلیل، کارهایی که فرد برای ادامه یافتن رابطه انجام می‌دهد، ناپدید می‌شود و در نهایت «خود» به خاطر فردی دیگر ترک می‌شود.

ارتباط زیستی، اعتیاد به رابطه شبیه اعتیاد به مواد است. عاشق شدن می‌تواند حس سرخوشی را در فرد به وجود بیاورد. زمانی که رابطه‌ای شکل می‌گیرد، دنیا مکانی شادتر و روشن‌تر به نظر می‌رسد. این مسئله ممکن است به دلیل عوامل شیمیایی طبیعی باشد، عشق باعث فعال شدن بخش‌هایی از مغز می‌شود که آزادسازی دوپامین را کنترل می‌کنند.

این نواحی مغز با اعتیاد به مواد نیز در ارتباط هستند. افرادی که به عشق معتادند ممکن است به احساسات مرتبط با سطوح بالای دوپامین معتاد باشند. برخی مواد نیز تاثیری مشابه دارند. طبق نظر دکتر هلن فیشر که شیمی عشق را مطالعه کرده است، شیدایی شبیه تجربه اوج کوکائین است. از سوی دیگر ترک یک رابطه نیز می‌تواند بر قسمت‌هایی از مغز که با وسوسه نیکوتین و کوکائین در ارتباط هستند، تأثیر بگذارد.

معمولاً یک معتاد به رابطه از ترک شدن و بی‌وفایی (خیانت) می‌هراسد و با چنین ترس‌هایی زنگی می‌کند؛ بنابراین به این دلیل که نمی‌خواهد دوباره تنها شود، هر رابطه مشابهی را که به آن وارد می‌شود، در همه عمر حفظ می‌کند. از نشانه‌های آسیب که در افراد مبتلا به اعتیاد به رابطه دیده می‌شود، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

* فرد نمی‌تواند به تنهایی شاد باشد؛ چون برای شاد بودن به یک رابطه نیاز دارد. اگر درگیر یک رابطه نباشد، احساس افسردگی کرده و حس می‌کند که به طور کامل از دست رفته است. هنگامی که فرد درگیر رابطه‌ای می‌شود، این افسردگی از بین می‌رود؛ به عبارتی از نظر او، هر رابطه‌ای بهتر از نداشتن رابطه است.

* شخص به شدت به سمت فردی دیگر کشیده می‌شود، حتی اگر بداند حضور چنین فردی ممکن است برای او آسیب زا باشد. نیاز اساسی او فقط بودن با طرف مقابلش است، چه آن شخص خوب باشد، چه بد. حتی زمانی که رابطه دردهای زیادی را برای فرد به وجود می‌آورد، او درمی یابد که پایان دادن به رابطه‌اش سخت است.

* او سعی می‌کند طرف مقابل را تغییر دهد تا دلیلی برای قطع رابطه نداشته باشد.

* فرد پس از قطع رابطه به سرعت وارد رابطه‌ای دیگر می‌شود یا به طور جدی آماده است تا رابطه بعدی را آغاز کند. حتی احساس نمی‌کند که باید کمی صبر کند.

* معمولاً این رابطه با افرادی برقرار می‌شود که از فرد (به طور هیجانی) دور هستند یا ازدواج کرده‌اند.

* روابط تمام شده هنوز بر افکار فرد مسلط هستند.

* فرد مدام در حال رفت و آمد در رابطه است. اول قهر کرده و دوباره آشتی می‌کند؛ زیرا اراده قوی برای اتمام رابطه ندارد. (اودیگو، ۲۰۱۳)

مثلث وابستگی (کاپمن)
کارپمن روانشناسی که بر روی وابستگی کار کرده است، عنوان می‌کند یک فرد وابسته همیشه در یکی از سه حالت زیر است:

– ناجی

– قربانی

– خشم

اختلاف

۱- ناجی
یک فرد وابسته همیشه نقش نجات دهنده را بازی می‌کند. ازخودگذشتگی افراطی دارد و اصطلاحاً روی خود خط قرمز می‌کشد. برای لطف به معشوق جان‌فشانی می‌کند و نیازهای خود را در نظر نمی‌گیرد. متاسفانه این نگرش غلط در جامعه ایرانی در بین عموم مردم رواج دارد؛ طوری که تمایزی بین ازخودگذشتگی در عشق و نادیده گرفتن خویشتن قائل نیستند و در این کار بسیار افراط می‌کنند.

۲- قربانی
معمولاً شما وقتی به طور افراطی به معشوق لطف می‌ورزید، انتظار رفتاری متقابل و مناسب با رفتار خود دارید غافل از اینکه این کار عملاً برای طرف مقابل امکان‌پذیر نیست و اینجاست که در این معامله، شما خود را مغموم و قربانی می‌بینید.

۳- خشم
وقتی در چنین رابطه‌ای علی رغم همه الطاف شما، انتظارات شما از طرف مقابل برآورده نمی‌شود و شما احساس قربانی را تجربه کردید، خشمگین شده و تبدیل به یک تانک مخرب می‌شوید که نگاهی به بعضی از موسیقی‌های پاپ در سال‌های اخیر که اصطلاحاً ضد عشق (deslove) نامیده می‌شوند، شاهد این ادعاست.

عشق سالم
حال که از اعتیاد به عشق و بیماری وابستگی حرف شد، در انتها بد نیست نگاهی داشته باشیم به عشق کامل. استنبرگ روانشناسی که سال‌ها روی عشق سالم کار کرده است، عشق را محصول سه بخش اساسی می‌داند که به مثلث عشق معروف است:

– تعهد

– صمیمیت

– برانگیختگی

۱- برانگیختگی
اولین رأس این مثلث، برانگیختگی فیزیولوژی است. بدن تعارف نیاز جنسی یکی از عالی‌ترین نیازهای انسانی است که خداوند به دلایل مختلف در انسان قرار داده و اولین چیزی که در یک ارتباط باعث جذب ما به فرد مقابل می‌شود، همین موضوع است. ما با فردی که هیچ جاذبه‌ای برایمان ندارد، نمی‌توانیم یک رابطه موفق را شروع کنیم.

۲- صمیمیت
این بُعد هیجانی رابطه است؛ در واقع یکی از نیازهای اساسی بشر این است که بتواند با فرد دیگری رابطه صمیمی برقرار کند. فرد می‌تواند در رابطه صمیمی بدون ترس و نگرانی، خود واقعی‌اش باشد. ما معمولاً در تعاملات اجتماعی، خود واقعی‌مان را مخفی می‌کنیم ولی با فردی که رابطه صمیمی داریم، می‌توانیم به راحتی خودمان باشیم. یکی از علامت‌های صمیمیت این است که افراد بدون هیچ ترسی با هم گفتگو می‌کنند.

۳- تعهد
برای داشتن یک رابطه عاشقانه کامل، غیر از برانگیختگی و صمیمیت، رأس سومی هم لازم است تا یک رابطه کامل شکل بگیرد و آن، تعهد نام دارد. تعهد در همه حوزه‌های زندگی و برای این کار باید از خودخواهی دست برداشت و مسئولانه عمل کرد. مسئولیت پذیری در یک رابطه، بسیار اهمیت دارد و این به معنی نادیده گرفتن خود نیست.

در پایان به چند تفاوت عشق و وابستگی اشاره می‌کنیم:

۱- عشق، رهایی و آزادی به ارمغان می‌آورد ولی اسارت و محدودیت، محصول وابستگی است.

۲- عشق موجب اعتماد شده، ولی وابستگی موجب کنترل می‌شود.

۳- عشق حال خوبی به انسان می‌دهد، اما وابستگی حال بد و عذاب را نصیب فرد می‌کند.

۴- عشق محرک رشد است، ولی وابستگی باعث پس رفت می‌شود.

نظرات

اولین دیدگاه این مطلب را ثبت کنید

آگاه‌سازی از
680

wpDiscuz