آلبوم‌هایی که باید از «شجریان» شنید

رشت رویایی- یکی از سخت‌ترین کارهای دنیا این است؛ به کسی که می‌گوید: «می‌خواهم شجریان گوش دهم. از کجا شروع کنم؟» چه جوابی بدهیم. کسی که در بیش از ۴۰ سال فعالیت هنری‌اش حدود ۵۵ آلبوم رسمی، ۷ آلبوم غیررسمی منتشر نشده، ۲ آلبوم قرائت قرآن، ۱۴۷ اجرای خصوصی و ۱۹۵ ضبط رادیویی در دسترس داشته، قطعاً دامنه وسیعی از موسیقی ایران را زیر پا گذاشته و هر کسی با هر سلیقه موسیقایی در جایی با آن تلاقی خواهد کرد و از آن لذت خواهد برد. چنین مجموعه کاملی از تمامی زوایا و خفایای موسیقی سنتی، نیازمند نشانه‌ها و علائم راهنمایی است تا در مواجهه با آن سردرگم نشد.

این که اگر بخواهیم آوازی مطابق با حس و حالمان گوش دهیم، یا این که چه تصنیفی را از کدام آلبوم یا اجرای خصوصی پیدا کنیم، این که کار سنتی شلوغ و پرساز مورد نظر ماست یا تک‌نوازی یا دونوازی یا اصلاً می‌خواهیم اجرای ارکستر سمفونیک گوش دهیم، گره‌ای باز نمی‌کند و باز هم در انبوه اسامی کارهای استاد گمراه خواهیم شد. شاید دسته‌بندی کارها به چند زیرمجموعه کار درستی نباشد ولی برای باز کردن پیچیدگی‌های انتخاب می‌توان آنها را به مدل پیشنهادی زیر آنها مرتب کرد.

مجموعه‌های خلوت

تقریباً اکثر متولدان دهه ۵۰ و ۶۰ آغاز گوش دادن به شجریان را از کاست‌های منتشر شده مربوط به کنسرت‌های اروپا و آمریکا به یاد می‌آورند که در اواخر دهه ۶۰ و اوایل دهه ۷۰ به بازار آمد. آلبوم‌هایی شسته و رفته که ویژگی مشترک تمامی آنها ضبط از روی اجرای نده به همراه گروه‌های کوچک است. عموماً داریوش پیرنیاکان تار و سه تار آن را می‌زد و جمشید عندلیبی نوازنده نی بود. کارهای نوستالژیکی مثل سه‌گانه «سرو چمان»، «پیام نسیم»، «دل مجنون» که تصنیف‌های مشهوری در دل خود دارند، حاصل اجراهای استاد در اروپا و آمریکاست.

آلبوم‌های شجریان

یکی از مشهورترین کارهای شجریان در این دوره و با این گروه آلبوم «یاد ایام» است. نماهنگ مشهوری که از تلویزیون پخش می‌شد و مربوط به دو دوست بود که به جبهه رفته بودند و یکی از آنها شهید می‌شد، هنوز در یاد خیلی‌هاست. شاید خیلی‌ها از همان نماهنگ یاد ایام گوش دادن به کاست استاد را شروع کردند. اگر هنوز به این آلبوم گوش نداده‌اید حتماً پیشنهاد می‌کنم آن را از دست ندهید.

یک مجموعه کار بار مرحوم محمدرضا لطفی هم در این مجموعه قرار می‌گیرد. کارهای مشترک لطفی و شجریان معمولاً حال و هوای قدیمی‌تر دارد و اکثراً به بازخوانی تصنیف‌های قدیمی پرداخته است. آثاری مثل «چشمه نوش»، «عشق داند» و «معمای هستی». دو اثر «سر عشق» و «آستان جانان» هم با همکاری مرحوم پرویز مشکاتیان اجرا شده، دارای فضای به اصطلاح خودمانی‌تر و غیررسمی‌تر است.

آلبوم‌های پیشنهادی: «یاد ایام»، «دل مجنون»، «استان جانان»

عارف و شیدا

اوایل انقلاب که کارهای موسیقی عموماً شور انقلابی در خود داشت، شجریان با گروه چاوش که آن زمان تمامی بزرگان را در خود داشت، ۷ آلبوم منتشر کرد که در آنها تصنیف‌های مشهور ایران ای سرای امید (سپیده)، برادر نوجوونه و بازخوانی تصنیف از خون جوانان وطن به همین دوره بر می‌گردد. اگر علاقه‌مند به فضای انقلابی آن دوران هستید، آلبوم‌های چاووش ۱، ۲، ۳، ۶، ۷، ۹ و راز دل (به یاد عارف) را می‌توانید گوش کنید.

آلبوم‌های شجریان

با گذشت چند سال گروه چاوش از هم پاشید و به دو گروه بزرگ شیدا و عارف تقسیم شد. محمدرضا لطفی سمت شیدا رفت و پرویز مشکاتیان سرپرستی عارف را به دست گرفت. در این تقسیم شجریان هم همکاری‌اش را با گروه دوم یعنی عارف ادامه داد. همین انتخاب باعث شد تا آثار تکرار نشدنی مثل بیداد و دستان ثبت شود. این دو اثر آوازهای ماندگاری دارد که اوج توانایی‌های استاد را در جوانی و در عین حال پختگی به نمایش می‌گذارد. اگر می‌خواهید یک آواز جانانه با اوج‌های زیاد گوش کنید، آواز مشهور «باغبان گر پنج روزی» از آلبوم بیداد را از دست ندهید. حتماً نظرتان نسبت به آواز ایرانی عوض خواهد شد. قوی‌ترین و ماندگارترین آوازهای شجریان در این دسته هستند.

آلبوم‌های پیشنهادی: «به یاد عارف»، «بیداد»، «دستان»، «نوا» (مرکب خوانی)

اجرای خصوصی

ساز و آوازهای ایرانی از استاد در قالب اجراهای خصوصی در دسترس است که چندان مورد اقبال عمومی نیست. ولی اگر دانشجوی موسیقی هستید و ردیف‌های آوازی را در لایه‌های عمیق‌تری دنبال می‌کنید، این مجموعه مرجع کاملی برای این هدف است. غالباً این آثار با یک ضبط‌صوت و با کیفیتی پایین در محفلی خصوصی ضبط شده که در برخی از آنها خود استاد یا میزبان درباره تاریخ اجرا و نوازنده و اثر اجرا شده توضیحاتی می‌دهد. یکی از جذاب‌ترین کارهای خصوصی استاد مربوط می‌شود به کلاس درس شهرام ناظری که سه تار هم می‌نوازد تمرین آواز می‌کند که استاد ایرادات آوازی را به او گوشزد می‌کند و شنیدن آن خالی از لطف نیست. شیطنت و صدای گریه همایون در آن از نکات جالب توجه این قطعه است.

آلبوم‌های شجریان

آلبوم‌های پیشنهادی: آذرستون

اجرای کنسرت سمفونیک

بی‌شک مشهورترین کارهای شجریان به زمان همکاری با گروه اساتید (Great Maestro) بر می‌گردد. جایی که حسین علیزاده و کیهان کلهر به همراه همایون شجریان گروه کاملی را تشکیل دادند و آثار جاویدانی چون «زمستان است»، «بی تو به سر نمی‌شود»، «فریاد»، «ساز خاموش» و «سرود مهر» را منتشر کردند.

آلبوم‌های شجریان

ویژگی بارز این دوره بداهه نوازی است و طرفداران این بخش از موسیقی سنتی با گوش دادن به این آثار از این هنر سیراب خواهند شد. خیلی‌ها این دوره از کارهای استاد را از لحاظ فراگیر بودن مخاطبان، آشنایی نسل جدیدتر با شجریان و موسیقی سنتی می‌دانند.

آلبوم‌های پیشنهادی: «بی تو به سر نمی‌شود» و «فریاد»

گروه اساتید

گستردگی کارهای شجریان حتی پاسخگوی علاقه‌مندان به کارهای ارکسترال هم هست. استاد برای کسانی که ذائقه موسیقی کلاسیک جهانی دارند هم کارهایی جاودانه دارد. آلبوم معروف «دود عود» که در سال ۶۶ با تنظیم کامبیز روشن روان اجرا شد و بزرگانی چون علی‌اصغر بهاری، بیژن و ارژنگ کامکار، پرویز مشکاتیان و داریوش طلایی در آن نواخته‌اند.

آلبوم‌های شجریان

آلبوم‌های پیشنهادی: «دود عود»، «جان عشاق»

کارهای جمعی

با آغاز دهه ۷۰ شجریان گروه‌های پرجمعیت‌تری را برای اجرای کنسرت‌هایش انتخاب کرد. مشهورترین کارهای شجریان با گروه تازه تأسیس آوا به سرپرستی مجید درخشانی بود که آثاری مثل «آسمان عشق»، «در خیال» و «رسوای دل» حاصل آنها بود. «خلوت گزیده»، «راز دل»، «انتظار دل»، «رسوای دل»، «شب، سکوت، کویر»، «آرام جان»، «آهنگ وفا»، «غوغای عشق‌بازان» از دیگر کارهای جمعی هستند که شجریان منتشر کرده است. اگر می‌خواهید آلبومی که گوش می‌دهید از تنوع ساز برخوردار باشد، می‌توانید از آلبوم‌های این دسته انتخاب کنید.

آلبوم‌های شجریان

ویژگی بارز دیگر این دسته ورود همایون شجریان به کارهای پدرش بود. مهم‌ترین اثر این رده، آلبوم «شب، سکوت، کویر» است که آغاز کار شجریان با کیهان کلهر بود. این آلبومتم موسیقی فولکلور خراسانی دارد. این اثر آرامش عجیبی را به شنوندگان القا می‌کند. تک‌نوازی کیهان کلهر با عنوان شب کویر، تک نوازی ساز قوشمه و آواز باران قطعاتی است که پیشنهاد می‌شود حتماً آنها را چندین بار گوش دهید.

آلبوم‌های پیشنهادی: «شب، سکوت، کویر»، «در خیال»

برنامه گل‌ها

این دسته از کارهای شجریان کاملاً حال و هوای برنامه رادیویی «گل‌ها» و تصنیف‌ها و آوازهای آن زمان را تداعی می‌کند که می‌تواند برای خیلی از طرفداران موسیقی ایرانی، به خصوص بزرگ‌ترها جالب توجه باشد. برنامه‌های رادیویی استاد به ۶ دسته گل‌های رنگارنگ، گل‌های تازه، گلچین هفته، برگ سبز، یک شاخه گل، موسیقی ایران تقسیم می‌شود. این برنامه‌ها عموماً با تک نوازی یک ساز آغاز می‌شود و بعد از نواختن یک قطعه با آواز آغاز می‌شود و قسمت عمده برنامه با آواز و جواب آواز می‌گذرد. در پایان هم گاهی با یک تصنیف به پایان می‌رسد. این مجموعه بیشتر برای کسانی جذاب است که به قاعده‌های سنتی این نوع از موسیقی توجه زیادی دارند و می‌توانند از این مجموعه آثار فاخری بشنوند.

آلبوم‌های شجریان

مجله خوشحالی

نظرات

اولین دیدگاه این مطلب را ثبت کنید

آگاه‌سازی از
680

wpDiscuz