روش‌های سنتی درمان دردهای دندان در تاریخ ایران
حجامت، نشاسته گرم و تریاک

ایرانیان تا پیش از آشنایی با دندان‌پزشکی نوین، دردهای دندان را چگونه مداوا می‌کردند؟ پالودن دندان‌ها از چرک، یکی از راه‌هایی بود که برای سلامت دندان‌ها در پیش گرفته می‌شد.

روش‌های سنتی درمان دردهای دندان در تاریخ ایران

قهرمان میرزا سالور در کتاب «روزنامه خاطرات عین‌السلطنه» ذیل سه‌شنبه ٢٨ شهر رجب [١٣٠۵] می‌نویسد «به خانه دندانساز رفتم. … دندان‌ها را پاک کرد. خیلی سفید و خوب شد. از پشت دندان چرک مثل دندان بیرون می‌آورد». او که کتاب پربرگ خود بارها به مساله دندان‌درد خود اشاره کرده است، جایی دیگر روزنوشت‌هایش از روشی دیگر برای تسکین درد دندان یاد می‌کند «هرروز گرفتارم و متصل هرچه دارم باید به حکیم و دوا خرج کنم. پنج سال است مبتلا هستم و آنی آسوده نگذاشته. میرزا زین‌العابدین خان «کلرات» داد که در دهن بگیرم».

او باز به همین روش اشاره می‌کند «سه روز است به شدت درد می‌کند. هیچ دوای این درد را هم بلد نیستم فقط کلرات مزمزه می‌کنم». عین‌السلطنه از یک راه دیگر برای تسکین درد دندان پیله‌کرده نام می‌برد که البته برای او چندان نتیجه‌بخش نبوده است «دندان من پیله کرده و بسیار زحمتم می‌دهد. از کربلا نشاسته آورده بودم هی گرم کرده به دهان گرفتم. اما نتیجه نداد».

چرخاندن آب گرم در دهان و نوشیدن چای تلخ، از دیگر راه‌های رهایی از درد دندان به شمار می‌آید که وی در کتاب خاطرات خویش بدان اشاره می‌کند که البته یک نتیجه بیش‌تر نداشته است «ساکت نشد»! او اما به روشی اشاره می‌کند که دست‌کم یک بار نتیجه داده است «با دستمال محل درد دندان را گرفته بودم … دم منقل نشسته دندانم را گرم کردم. فناستین خوردم کم‌کم خوب شد».

جعفر شهری درباره راه‌هایی که عوام برای رویارویی با درد دندان پیش می‌گرفته‌اند، در کتاب «طهران قدیم» بسیار سخن رانده است. به روایت این تاریخ‌نگار فرهنگ و زندگی مردم تهران در روزگاران قاجار و پهلوی، حجامت در نگاه مردمان تهران قدیم «مادر تمام درمان‌ها» از جمله «درد دندان» بوده است. شهری، به باورهایی در زمینه معالجه درد دندان اشاره می‌کند که در میان مردمان گذشته رواج داشته است «اگر دندانی کند میشد میگفتند این مقدمه دندان درد است که باید آنرا با آب نمک غلیظ شستشو نمایند، یا کباب گرم بگذارند، یا ساقه‌ی خرفه بجوند. اگر دندانی پیله میکرد لعاب کتیرا، نشاسته، آب گرم دمادم در دهان میگرفتند و از بیرون دستمال آب داغ میانداختند … اگر دندان درد از سردی بود میگفتند که باید فلفل یا زنجبیل سائیده بر آن گذارند، یا عسل و فلفل بمالند. اگر از گرمی بود میگفتند باید سرکه و گلاب و کافور و تریاک بمالند. اگر از باد بود باید بادیان و زیره را جوشانده نیمگرم پای دندان بگیرند، یا بادیان جوشانده با نبات بخورند، که این (باد) دندانی که درد شدید عارض مینمود بسیار در اذهان بود و غالبا هر نوع درد دندان را از باد میدانستند که باید آنرا با دعا بادبندی نمایند».

نگارنده «طهران قدیم» در توصیف درمان دندان کرم‌خورده نیز چنین می‌نویسد «اگر درد دندان از کرم بود که علامتش از کرم‌خوردگی ظاهر میگردید: تخم تره و پیه‌بز را باید بهم مالیده در آتش اندازند و بوسیله لوله‌ای، چیزی قیف مانند دود آنرا بدندان رسانند که کرم‌ها را با آن هلاک بکنند، یا گهگاه سرکه‌ای که از شراب بدست آمده باشد در دهان بگیرند». او سرانجام از ساده‌ترین راه علاج این درد پرده برمی‌دارد «و ساده‌ترین راه علاج هرگونه دندان درد بود که بر آن تریاک بگذارند، یا به مقدار چند نخود از آن بصورت کشیدن استعمال نمایند که آنرا فاروق اعظم می‌دانستند».

شهری از «بخور اسفند» نیز یاد می‌کند که «آنرا جوشانده بخار آن بر دندان دردناک برسانند رافع درد آن میشود». بخشی از روش‌هایی که در مردمان روزگار گذشته برای تسکین دردهای دندان بدان‌ها روی می‌آورده‌اند، در نوشته‌های جعفر شهری اینگونه آمده است « خوردن آب پخته بیخ انار، پاشیدن سائیده گل انار بر لثه، گذاشتن برف بر دندان دردناک یا پاشیدن خردل بر آن و نیز مالیدن روغن خردل، جویدن و مسواک کردن زردچوبه، جویدن برگ تازه زیتون برای درمان زخم دندان و مخلوط پخته برگ زیتون و آب‌غوره برای از میان‌بردن کرم دندان، مضمضه [مزمزه] سرکه و مالیدن روغن سریش بر دندان دردناک».

روزنامه شهروند

نظرات

اولین دیدگاه این مطلب را ثبت کنید

آگاه‌سازی از
680

wpDiscuz