[su_frame align=”center”]jadid[/su_frame]
رشت رویایی- هفته گذشته نشستی درباره توسعه شهر یزد با حضور اعضای دوره پنجم شورای اسلامی شهر یزد در این شهر برگزار شد که یکی از سخنرانان این نشست محمدعلی ثابت‌قدم شهردار سابق رشت بود. ثابت قدم در این نشست درباره تجربیات رشت درباره جهانی شدن سخن گفت.
دکتر ثابت قدم با اشاره به اتفاقاتی که در دنیا برای یک شهر به لحاظ بافت میراثی در مقیاس کوچکتری رخ داده و تشابه آن نسبت به بافت میراثی که ما در کشور با آن روبرو هستیم، گفت: مطالعات تطبیقی یکی از لازمه‌های این امر است. به عقیده من به غیر از برنامه‌ریزی‌های درون شهری، ما حتما باید مطالعات تطبیقی جهانی هم داشته باشیم. باید به صورت تطبیقی کاملاً بررسی کنیم که دنیا با بافت سنتی خود چطور برخورد کرده است. مثل تولدو در اسپانیا که ١٩٨٧ ثبت جهانی شد، پایتخت قدیم اسپانیا بود و بخشی از دلیل ثبت آن به موضوعی نزدیک به ویژگی‌های شهر یزد بود. یزد مشخصاً دارای ادیان سه‌گانه یزد یهودی، مسلمان و زرتشتی است و در آنجا یهودی، مسلمان و مسیحی را داشتند که این موضوع نشان دهنده این است که رفتار مسالمت آمیز در پاسخ کالبدی است که در آنجا اتفاق افتاده بود و ما باید در اینجا پیاده سازی کنیم.
ثابت‌قدم با اشاره به اینکه در مورد اسکان دو مقوله می تواند اتفاق بیفتد، افزود: پیش از همه این افراد شناسایی شوند و باید به یک بانک اطلاعاتی درست در رابطه با افرادی که در این حیطه حضور دارند، برسیم. و نکته دوم اینکه پارلمان شهری باید اجازه یک سری تغییرات فرهنگی، سکونت‌ گاهی و نحوه بهره داری از عرصه ها و اعیاناتی که در این بافت هست، را بدهد. یکی از راهها این است که بخشی از این بافت در دست این افراد باشد. ولی مهم ترین موضوع، عمل و اقتدارگرایی در چنین موضوعاتی است و اگر تصمیمی گرفته می‌شود باید اجرایی شود. در غیر این صورت به یک موضوع حاشیه ای و تزیینی تبدیل می‌شود که به تدریج قابلیت اجرای آن از بین می‌رود. ولی قوانین محلی می‌تواند در این حوزه کمک کند.
او در پاسخ به اینکه چگونه می‌توان مردم را نسبت به امور شهر پیگیر و حساس کرد و مشارکت عمومی را بالا برد، گفت: با تبلیغات و فراخوان هیچ اتفاقی نخواهد افتاد. نهایتا یک پیشرفت یکی دو درصدی را در پی خواهد داشت و بعد با تغییر مسئولین و با کوچکترین تغییرات دوباره شرایط به قبل و پشیمانی همان یکی دو درصد از مردم اتفاق می‌افتد و حتی شاید منفی‌تر از قبل شود. گرچه تبلیغات کمک می‌کند اما نه از این مسیر ضد تبلیغ. موضوعی که برای اولین بار در شهر رشت انجام شد، شاید مرتبط به حوزه گردشگری به صورت مستقیم نباشد اما اینکه مردم نسبت به شهر خود پیگیر باشند یک توسعه اجتماعی است و فکر می کنم چنین تغییری باید مبنای عمل باشد و امیدوارم در یزد هم انجام شود. درست است که این موضوع در حال حاضر در رشت به یک نقطه مطلوب نرسیده است اما این اتفاق، یک فرآیند تدریجی است که می توان با برنامه ریزی به جای اینکه در صد سال اتفاق بیفتد، کاری کرد که اولا اتفاق بیفتد و ثانیا در پروسه زمانی کوتاهتری مثلا ۵ سال به نتیجه برسد. اما نمی توان انتظار داشت یک شبه به نتیجه برسد.
شهردار رشت در ادامه توضیح داد: ما در مطالعاتی که در رشت انجام دادیم، اولا سند ۲۰ ساله کشور را دیدیم و سند ۲۰ساله شهر را بر اساس آن سند تنظیم کردیم. طرح راهبردی توسعه گردشگری را پیش‌بینی کردیم. برنامه عملیاتی ۵ ساله بیشتر مورد نظر بنده است که در همین مورد در شهر رشت بحث هوشمندسازی شهر را داشته ایم که هفت پروژه هوشمندسازی داشتیم مثل اجرای یک سری پلتفروم‌ها. بحث خصوصی‌سازی خدمات شهری داخل شهر بر اساس آی تی بیس کردن یک سری اتفاقات.
او افزود: افراد به لحاظ روانشناسی به ازای یک داد و ستدی در ذهن شان می‌توانند مسئولیت پذیر شوند. این یک واقعیت است و نمی‌توان گفت همه باید پیامبرگونه زندگی کنند. نمی‌شود گفت شما در قبال شهر مسئولیت پذیر باشید بی آنکه منفعتی داشته باشی یا اینکه اگر منفعتی داری انشاءالله در دراز مدت خدا بزرگ است. ما یک مقدار باید کمی‌تر فکر کنیم و در عین حال به کمیت، کیفیت ببخشیم.
ثابت‌قدم تاکید کرد: اگر ما بخواهیم مشارکت اجتماعی به لحاظ مدیریت شهری معنادار کنیم، مثلاً باید محلات شهری را واقعی‌سازی کنیم. همانطور که عوارض اداره شهر را باید واقعی سازی ‌کنیم. نکته دوم این است که موضوعات در شهر باید به روزرسانی شود. آیا در یزد برای تمام شهروندان فیش عوارض نوسازی ارسال می‌شود یا اتفاقی که ما در رشت شاهد هستیم را شما هم با آن روبرو هستید. و نکته سوم هم از طریق وصول عوارض از مردم است. زمانی که شهروند عوارض می‌دهد، حساسیت نسبت به شهر پیدا می‌کند و انتظار
خدمات مطلوب دارد. اما وقتی عوارض نمی‌دهد، توقعش هم پایین می‌آید. اما زمانی که پولی پرداخت نکند، نسبت به پیرامون شهر نیز بی تفاوت خواهد بود.مثل زدن کمربند، تا زمانی که جریمه نشوید کمربند نمی زنید اما زمانی که بدانید جریمه می‌شوید کمربند خواهید زد. با موضوعات شعارگونه یک کار کمی را نمی توان کیفی کرد.
او اضافه کرد: می توان از اتفاقات مهمی که در کشورهای دیگر رخ داده است از توسعه نیافتگی خارج شد. برای چنین کاری باید اعداد واقعی مسئولیت پذیری مردم را از دل سازمان شهری بیرون بیاورید و از دل شهرداری به سمت محلات و شورای محلات ببرید و برای هر محله یک یا چند مسئول به صورت انتخابی یا انتصابی کنید. در چنین حالتی مدیریت محله ایجاد می شود و برای مثال در یک محله ۱۲ هزار نفره ۵ تا ۷ نفر تصمیم گیری می کنند. در این حالت حساب درآمد و هزینه شهرداری را به سمت محلات انتقال می دهید. و شما به جای اینکه نظارت کنید حاکمیت می کنید و نگاه می‌کنید که در چنین حالتی اگر وظیفه رفت و روب شهر بر عهده بخش خصوصی طرف حساب سازمان پسماند و یا شهرداری منطقه است، مسئول آن محله باید برود و با بخش خصوصی با نظارت شهرداری قرارداد ببندد. اگر مردم عوارض را پرداخت کردند، این عوارض آنجا هزینه می شود و شهرداری در این حالت هزینه‌ای می‌کند و فقط ناظر است. اگر عوارض هم ندادند باز هم فقط شما ناظر هستید. اما اگر بخواهند محله شان به کیفیت خدمات برسد مجبورند هزینه کنند. بدین ترتیب مردم برای مردم تصمیم می گیرند نه اینکه برایشان تصمیم گرفته شود و هزینه های ناشی از اداره شهر در چرخه شهرداری قرار نمی گیرد که مردم فکر کنند یک عده ای در شهرداری نشسته اند و حقوق زیادی دریافت می کنند و کاری انجام نمی دهند. مردم خودشان درآمد تولید می‌کنند و برای محله‌شان هزینه می کنند. ما به ازای درآمد و هزینه‌ای که خودشان می کنند، می توانند روزانه، به صورت چهره به چهره و بروز تغییرات را در محله خود ببینند و در حوزه نگه داشت شهر موثر باشند. این تنها راهی است که می‌تواند به مردم محلات مختلف کمک کند. در این صورت در هر گوشه ای از شهر چه بافت مرکزی باشد یا حاشیه شهر باشد متعلق به یک محله است که عده ای در آنجا مسئول هستند و باید به شهرداری جوابگو باشند. شهرداری آنها را باز خواست می کند و اگر وظیفه خود را به درستی انجام ندادند، این مسئولیت از آنها سلب و به دیگری داده خواهد شد. باید نقش مناطق محلی را یک لایه پایین تر ببرید و نمی‌شود با یک مدیریت محلی و با یک شورای شهر یک شهر ۵٠٠ هزار نفره را مدیریت کرد.
ثابت قدم افزود: فضای عمومی کشور به گونه ای است که میزان مداخلات موثر دولت کم و میزان مداخلات غیر موثرشان زیاد است که شاید بزرگترین آفت همین باشد. هیچ تجربه ای در دنیا نمی گوید اول مردم باید پا را برای توسعه جلو بگذارند؛ نه در توسعه شهری، نه در توسعه گردشگری بلکه در همه موضوعات همین طور است. مثل مسئله مالیاتی برای کشورهای مختلف که نمی‌گویند شما اول مالیات را بدهید و بعد سوپسیت‌هایی در صنعت برایتان قائل می‌شویم تا شما به آینده دلخوش باشید. ابتدا باید در هر زمینه ای مردم را به یک پایداری برسانید و بعد ازمردم انتظار مسئولیت پذیری داشته باشید که این اتفاق نیفتاده است. ما در بحث آموزش مگر چه کاری برای مردم انجام داده‌ایم که انتظار شگفت انگیزی از آنها داشته باشیم. یا در بخش اقتصادی که مردم در تأمین امرار معاش خود دچار مشکل هستند.
شهردار سابق رشت در زمینه ثبت رشت در شبکه شهرهای خلاق یونسکو گفت: بزرگ‌ترین قدم را در این زمینه مردم رشت برداشتند زیرا بزرگترین مشوق ما مردم بودند. نه تنها در بحث خوراک بلکه در صعود تیم فوتبال سپیدرود که در دو سال توانست پله های صعود را طی کند و تجلی آن برای مردم شهر، نشان دهنده این است که مردم اشتیاق چنین اتفاقی را دارند ولی آن نقطه تشخیص مهم است. یعنی ما باید بدانیم کدام نقطه را مورد هدف قرار می‌دهیم. مثلا اگر قرار باشد در بخش استعدادیابی کار کنیم و بگوییم استعدادها در چه زمینه ای بهتر است و بر اساس آن ببینیم چه ورزشی باید انتخاب شود، بر اساس یک قهرمانی در آسیا و افتخارات از این دست، ورزش‌های تک نفره مد نظر قرار می‌گرفت. اما ما به دنبال یک سرمایه‌ی اجتماعی بزرگ بودیم. وظیفه ما در بخش ورزش های همگانی ممکن است در حد استعدادیابی بوده باشد اما شهر به دنبال این است که از هر پروسه فرد محور یک کار جمعی و تکثرگرا ایجاد کند. افرادی که در کنار ورزش تیمی به صورت تیمی هویت شهروندی را در کنار هم داشته باشند.
او ادامه داد: اگر مردم نباشند، موضوع هم نیست. تعارف هم نمی‌کنیم. در همه موضوعاتی که در رشت اتفاق افتاد مردم در کنار آن اتفاق حضور داشتند. مثلا در بحث خوراک ما موضوع مشخصی را داشتیم به نام زن. ۵٠ درصد جمعیت ما زنان هستند و اقتصاد معیشتی کشاورزی در گیلان با این ۵٠ درصد حل نمی‌شود بلکه تقریباً بیش از ٨٠ درصد این محصولات کشاورزی را در گیلان خانم‌ها دارند تولید می‌کنند. و به صورتی تاریخی این اتفاق دارد در گیلان می‌افتد. آیا ما در بکارگیری بانوان در فضای شهری چه در سکونت، چه فراغت و فعالیت، ۵۰ درصد جمعیتی خود را رعایت کرده ایم؟ آیا این ۵۰ درصد را به لحاظ کارکردی در عمل رعایت کرده ایم؟ جایی که ۵۰ درصد جمعیت و ۸۰ درصد اقتصاد را زنان تشکیل می دهند آیا فکر اساسی برای آنها شده است؟ خود این هم می‌شود یک محور توسعه. یعنی ما گفتیم خوراک، فوتبال سپیدرود ، تئاتر و سینما و زن. حالا برای زن باید بیاییم پارامترهایی که در حوزه شهری کمک می‌کند را ببینیم. مثلاً ورزش زنان. مثلا حمایت شهرداری از تیم فوتسال بانوان در لیگ برتر یکی از اینها بود. نه اینکه فرض کنید دو تیم بانوان رفته‌اند لیگ برتر بازی کرده‌اند، زنان گیلان صد در صد اوضاعشان بهتر می‌شود. شما باید سرنخ‌هایی را بگیرید تا استفاده از این ظرفیت بتواند افراد را از کنج آشپزخانه از جایی که نگاه درون گرا بر آن حاکم است در بیاورد و یک رویکرد برونگرا را برای سیستم اعمال کنید. بنابراین اینجا مردم مهم می‌شوند. اما شناسایی مردم، چه نسلی از مردم، چه سنی از مردم، چه رویکردی را بتوانید بر آنها حاکم کنید، حایز اهمیت است.
دکتر ثابت‌قدم تصریح کرد: ما در گیلان پژوهشکده‌ای به نام پژوهشکده گیلان شناسی داریم که چند نفر از اعضای هیئت علمی در حوزه‌های تخصصی و چند نفر بیرون از استان در روند ثبت رشت در یونسکو به ما کمک کردند. و در ادامه مسیر ما میزگردهایی در مورد ۷ عنوان اساسی که در اینجا مطرح کردم، در پژوهشکده گیلانشناسی با رویکردهای مردم شناسی برگزار می کنیم که با دعوت از افراد بیرون از محدوده گیلان مانند دکتر صدر که در حوزه برندسازی ورزش در کنار ما هستند، دکتر لیلاز بحث اقتصاد سیاسی و توسعه سیاسی استان برای رقابت‌پذیری با شهرهای دیگر را همراه خود داریم. بنابراین با تلفیقی از ان جی اوها، مردم، پژوهشکده‌ها و شهرداری این مسیر را دنبال کرده ایم.